Đi tiểu buốt vài ngày nhưng bỏ qua, bỗng một hôm sốt cao đột ngột, rét run toàn thân, một bên thắt lưng đau đến mức khó chạm vào. Với tổ hợp triệu chứng này, điều đầu tiên bác sĩ tiết niệu nghĩ đến chính là viêm thận bể thận cấp. Bệnh này khác với viêm bàng quang thông thường, không phải chỉ uống nhiều nước rồi cố chịu là tự khỏi, mà thường phải đi khám càng sớm càng tốt.
Viêm thận bể thận cấp là gì?
Viêm thận bể thận cấp (Acute Pyelonephritis) là tình trạng vi khuẩn xâm nhập vào thận, gây viêm cả nhu mô thận và bể thận nơi thu nhận nước tiểu. Đây là bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu trên phổ biến nhất. Đa số trường hợp chỉ xảy ra ở một bên, đôi khi mới bị cả hai bên.
Có thể hình dung như sau: viêm bàng quang là nhiễm trùng chỉ dừng lại ở bàng quang, còn viêm thận bể thận là vi khuẩn đã đi ngược dòng lên trên tới tận thận. Vị trí nhiễm trùng càng cao thì phản ứng của cơ thể thường càng mạnh.
Triệu chứng thường gặp: sốt, ớn lạnh, đau thắt lưng một bên
Có ba biểu hiện điển hình:
- Sốt, ớn lạnh, thường là cảm giác lạnh kèm rét run
- Đau vùng thắt lưng một bên hoặc cả hai bên, gõ nhẹ vào vùng dưới xương sườn phía sau lưng đã thấy rất đau (đau góc sườn lưng)
- Xét nghiệm nước tiểu có tiểu mủ và vi khuẩn
Nhiều người trước đó hoặc đồng thời có các triệu chứng của viêm bàng quang như tiểu nhiều lần, tiểu gấp, tiểu buốt, tiểu máu, nước tiểu đục hoặc có mùi hôi. Cũng có người biểu hiện chủ yếu bằng đau bụng, buồn nôn, nôn ói nên ban đầu dễ bị nhầm với viêm dạ dày ruột.
Cần lưu ý rằng người cao tuổi, người bệnh đái tháo đường hoặc người có sức đề kháng kém có thể không sốt rõ rệt, chỉ mệt mỏi, lừ đừ, chán ăn nên rất dễ bị bỏ sót.
Vi khuẩn xâm nhập vào thận bằng cách nào?
Con đường phổ biến nhất là đi ngược dòng từ dưới lên: vi khuẩn từ lỗ niệu đạo đi vào bàng quang, sau đó theo niệu quản đi ngược lên gây nhiễm trùng thận. Trường hợp vi khuẩn theo đường máu hoặc đường bạch huyết đến thận ít gặp hơn.
Tác nhân gây bệnh đa số là vi khuẩn đường ruột, thường gặp nhất là E. coli. Một số chủng vi khuẩn đặc biệt dễ bám dính vào niêm mạc đường tiết niệu, và cơ địa của một số người cũng dễ bị các vi khuẩn này bám vào hơn, vì vậy có những người rất dễ bị nhiễm trùng tái phát.
Phụ nữ dễ mắc bệnh hơn nam giới, chủ yếu vì niệu đạo của phụ nữ ngắn hơn và lỗ niệu đạo lại nằm gần hậu môn; quan hệ tình dục cũng có thể đưa vi khuẩn vào niệu đạo.
Những ai dễ diễn tiến nặng?
Các tình trạng dưới đây khiến nhiễm trùng dễ xảy ra hơn và cũng khó khỏi hơn:
- Tắc nghẽn hoặc bất thường cấu trúc đường tiết niệu, chẳng hạn như sỏi tiết niệu, thận ứ nước, tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt
- Trào ngược bàng quang niệu quản (nước tiểu chảy ngược lên thận, thường gặp hơn ở trẻ em)
- Đái tháo đường, kiểm soát đường huyết kém
- Suy giảm miễn dịch, chẳng hạn đang hóa trị hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài
- Mang thai
- Đặt ống thông tiểu lâu ngày
Ở những người có các yếu tố này, ngay cả các loại vi khuẩn có độc lực không mạnh cũng có thể gây nhiễm trùng.
Cần làm những xét nghiệm gì?
- Xét nghiệm nước tiểu: Kiểm tra xem có bạch cầu, hồng cầu hay vi khuẩn không.
- Cấy nước tiểu: Tìm ra loại vi khuẩn gây bệnh và xác định loại kháng sinh nào có hiệu quả. Điều này rất quan trọng vì vi khuẩn kháng kháng sinh ngày càng phổ biến.
- Xét nghiệm máu: Kiểm tra bạch cầu, chỉ số viêm và chức năng thận; khi sốt cao sẽ làm thêm cấy máu.
- Siêu âm thận: Chẩn đoán hình ảnh thường dùng nhất, chủ yếu để xem có tắc nghẽn, sỏi hay thận ứ nước không.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT): Không phải ai cũng cần làm. Chỉ được chỉ định khi triệu chứng rất nặng, sốt kéo dài không hạ sau điều trị, hoặc nghi ngờ có áp xe thận hay tắc nghẽn.
- Chụp bàng quang niệu đạo khi đi tiểu: Dùng để kiểm tra xem có trào ngược bàng quang niệu quản không, thường thực hiện sau khi đã kiểm soát được nhiễm trùng, và hay được cân nhắc ở trẻ em bị nhiễm trùng tái phát.
Điều trị: Tại sao thường phải nhập viện?
Trọng tâm của điều trị là dùng kháng sinh, kết hợp với bù nước, hạ sốt và giảm đau.
Người có triệu chứng nhẹ, vẫn ăn uống được và không có yếu tố nguy cơ cao có thể được bác sĩ cho dùng thuốc uống tại nhà, nhưng phải tái khám đúng hẹn. Người sốt rất cao, nôn ói liên tục, mất nước, hoặc có bệnh tiểu đường, đang mang thai, tắc nghẽn đường tiết niệu thường được khuyên nhập viện truyền dịch và tiêm thuốc, đợi đến khi hết sốt và tình trạng ổn định mới chuyển sang thuốc uống.
Thuốc nhất định phải uống hết liệu trình theo chỉ định của bác sĩ. Tự ý ngưng thuốc khi vừa hết sốt là nguyên nhân tái phát rất phổ biến. Nếu kiểm tra phát hiện có sỏi hoặc tắc nghẽn, chỉ uống thuốc thường không đủ mà phải giải quyết tắc nghẽn trước, chẳng hạn như đặt ống dẫn lưu hoặc xử lý sỏi, thì mới kiểm soát được nhiễm trùng.
Nếu được điều trị sớm và đúng cách, đa số người bệnh sẽ hồi phục tốt và không để lại di chứng về chức năng thận.
Nguy cơ khi trì hoãn điều trị: Viêm thận bể thận sinh hơi, nhiễm trùng huyết
Nếu không điều trị, điều trị không đủ liệu trình hoặc có tắc nghẽn mà không xử lý, nhiễm trùng có thể nặng hơn: thận mưng mủ tạo thành áp xe thận, người bệnh tiểu đường còn có thể bị viêm thận bể thận sinh hơi (sinh khí trong thận). Nếu vi khuẩn lan vào máu sẽ gây nhiễm trùng huyết, nặng hơn có thể dẫn đến sốc nhiễm trùng, đe dọa tính mạng.
Đó cũng là lý do khi bị sốt kèm đau lưng, bạn không nên tự theo dõi tại nhà.
Khi nào cần đi khám ngay?
- Sốt, ớn lạnh kèm theo đau lưng hoặc triệu chứng bất thường khi đi tiểu
- Nôn ói đến mức không ăn uống được
- Lơ mơ, khó thở, huyết áp thấp, tay chân lạnh
- Đang mang thai và xuất hiện các triệu chứng trên
- Sốt kéo dài không hạ sau khi đã bắt đầu điều trị
- Người có bệnh tiểu đường, sỏi thận, chỉ có một quả thận hoặc suy giảm miễn dịch
Làm sao để phòng ngừa tái phát?
Quan trọng nhất là tìm ra nguyên nhân. Nếu có sỏi, tắc nghẽn hoặc trào ngược bàng quang niệu quản, cần xử lý triệt để thì bệnh mới không tái phát liên tục. Những việc có thể làm hằng ngày:
- Uống đủ nước, không nhịn tiểu
- Phụ nữ sau khi đi vệ sinh nên lau từ trước ra sau
- Đi tiểu sau khi quan hệ tình dục
- Người bệnh tiểu đường cần kiểm soát tốt đường huyết
- Khi có triệu chứng viêm bàng quang nên đi khám sớm, đừng trì hoãn
Với người bị nhiễm trùng tái phát nhiều lần, bác sĩ có thể thảo luận phương án dùng thuốc dự phòng; việc có cần dùng hay không và dùng như thế nào sẽ được đánh giá tùy theo tình trạng mỗi người.
Lời khuyên từ bác sĩ tiết niệu
Viêm thận bể thận cấp nghe có vẻ đáng sợ, nhưng chỉ cần xử lý sớm thì đa số đều chữa khỏi. Đáng ngại nhất là hai tình huống: một là nhầm với cảm cúm hoặc viêm dạ dày ruột rồi để kéo dài, hai là thấy hết sốt liền tự ý ngưng thuốc. Ngoài ra, nếu một người bị tái đi tái lại nhiều lần thì thường có nguyên nhân tiềm ẩn phía sau, rất đáng để đi khám kiểm tra kỹ lưỡng.
Câu hỏi thường gặp về viêm thận bể thận cấp (FAQ)
Cả hai đều là nhiễm trùng đường tiết niệu, khác nhau ở vị trí. Viêm bàng quang thường chỉ gây tiểu nhiều lần, tiểu buốt và ít khi sốt cao; còn viêm thận bể thận là tình trạng nhiễm trùng đã lan lên đến thận, thường gặp sốt, ớn lạnh và đau lưng, mức độ nặng hơn nên cần đi khám càng sớm càng tốt.
Không nhất thiết. Người có triệu chứng nhẹ, ăn uống bình thường và không có yếu tố nguy cơ khác có thể điều trị tại nhà bằng thuốc uống. Những người sốt cao không hạ, nôn ói mất nước, đang mang thai, mắc bệnh tiểu đường hoặc có tắc nghẽn đường tiết niệu thường sẽ được khuyên nhập viện.
Không nên. Hết sốt chỉ cho thấy tình trạng nhiễm trùng đã được kiểm soát, chứ vi khuẩn chưa chắc đã được loại bỏ hoàn toàn. Tự ý ngưng thuốc rất dễ làm bệnh tái phát và có thể khiến vi khuẩn kháng thuốc, vì vậy hãy hoàn thành đủ liệu trình theo chỉ định của bác sĩ.
Không nhất thiết. Nguyên nhân gây đau lưng phổ biến hơn là các vấn đề về cơ xương khớp, hoặc cũng có thể là sỏi thận. Nếu đau lưng kèm theo sốt, ớn lạnh hoặc tiểu tiện bất thường thì cần nghĩ đến viêm thận bể thận và nên đi khám sớm.
Nếu được điều trị sớm và đúng cách, đa số người bệnh sẽ không để lại vấn đề gì về chức năng thận. Điều đáng lo ngại hơn là tình trạng nhiễm trùng tái phát nhiều lần, điều trị chậm trễ, hoặc có tắc nghẽn hay trào ngược mà không được xử lý.
Các nguyên nhân thường gặp bao gồm sỏi, tắc nghẽn đường tiết niệu, trào ngược bàng quang niệu quản, kiểm soát đường huyết kém hoặc thói quen nhịn tiểu. Người bị tái phát nhiều lần nên đến khoa tiết niệu để kiểm tra toàn diện nhằm tìm ra nguyên nhân gốc rễ.
Đọc thêm
- Nguyên nhân gây viêm bàng quang là gì?
- Đau lưng do nguyên nhân gì? Đau hông lưng có phải sỏi thận không?
- Triệu chứng của sỏi đường tiết niệu là gì?
- Nguyên nhân gây thận ứ nước là gì?
- Đi tiểu đau buốt là do nguyên nhân gì?
Tài liệu y khoa tham khảo
Bài viết này chỉ cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe chung và không thể thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Nếu có triệu chứng bất thường, vui lòng đến cơ sở y tế để được thăm khám.
