Liệu pháp tế bào là kỹ thuật y học tái tạo tiên tiến, sử dụng tế bào tự thân được phân tách và nuôi cấy, sau đó tiêm trở lại cơ thể người bệnh nhằm phục hồi hoặc thay thế các tế bào và mô bị tổn thương. Phương pháp này được ứng dụng rộng rãi trong tiết niệu và y học tình dục, phụ khoa, chỉnh hình – y học thể thao, da liễu – thẩm mỹ, nha khoa và phẫu thuật miệng, cũng như các bệnh lý nghiêm trọng như ung thư, đột quỵ và chấn thương tủy sống.
PRP (Platelet-Rich Plasma, huyết tương giàu tiểu cầu) là gì?
Liệu pháp PRP (Platelet-Rich Plasma, huyết tương giàu tiểu cầu) là một dạng tế bào tự thân, những năm gần đây được ứng dụng trong điều trị rối loạn cương dương (ED). Nguyên lý là tách chiết lượng tiểu cầu nồng độ cao từ máu tự thân của người bệnh và tiêm vào mô thể hang của dương vật. Tiểu cầu chứa nhiều yếu tố tăng trưởng giúp thúc đẩy tăng sinh mạch máu, phục hồi mô và tái tạo thần kinh, góp phần cải thiện lưu lượng máu và chức năng cương dương.
Platelet lyophilized treatment (PLT) tương tự PRP, sử dụng kỹ thuật phòng thí nghiệm để đông khô tiểu cầu, kiểm soát số lượng và hoạt tính tiểu cầu ở tỷ lệ và nồng độ tối ưu trong điều trị lâm sàng. So với PRP tươi, PLT cho phép định lượng chính xác, bảo quản lâu dài ở nhiệt độ phòng và thuận tiện cho việc vận chuyển cũng như tiêu chuẩn hóa sử dụng.
Cơ chế tác dụng trong điều trị rối loạn cương dương
Cơ chế của PRP trong điều trị rối loạn cương dương (ED, Erectile Dysfunction) chủ yếu dựa trên việc tiểu cầu chứa lượng lớn các yếu tố tăng trưởng và phục hồi, có khả năng kích thích tái tạo mô và tân tạo mạch máu.
| Yếu tố tăng trưởng | Cơ chế tác dụng | Hiệu quả sinh học |
|---|---|---|
| VEGF, SDF-1 | Tân tạo mạch máu (Angiogenesis) | Kích thích hình thành vi mạch mới, cải thiện lưu lượng máu thể hang |
| NGF, BDNF | Phục hồi thần kinh (Neuroregeneration) | Thúc đẩy tái tạo thần kinh, hỗ trợ phục hồi rối loạn cương do căn nguyên thần kinh |
| TGF-β, IL-10 | Chống viêm (Anti-inflammation) | Giảm phản ứng viêm mạn tính, hạn chế tổn thương và xơ hóa mô thể hang |
| PDGF, EGF, IGF-1 | Phục hồi và tái tạo mô (Tissue repair and Regeneration) | Tăng cường hoạt tính tế bào cơ trơn, thúc đẩy tái tạo chất nền và chức năng thể hang |
Quy trình điều trị
Lời khuyên từ Bác sĩ Hsieh:
PRP không phải là giải pháp vạn năng, nhưng đối với bệnh nhân rối loạn cương dương từ nhẹ đến trung bình, kém đáp ứng với thuốc hoặc mong muốn giảm sự phụ thuộc vào thuốc để phục hồi sinh lý tự nhiên, đây là một phương án điều trị rất đáng cân nhắc. Trước khi thực hiện, quý vị nên trao đổi chi tiết với bác sĩ tiết niệu để đánh giá chính xác nguyên nhân và mức độ phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- Matz EL, Pearlman AM, Terlecki RP. Safety and feasibility of platelet rich fibrin matrix injections for treatment of common urologic conditions. Investig Clin Urol. 2018;59(1):61–65.
- Poulios E, Daskalopoulou N, Kalyvianakis D, Tsounapi P, Saito M, Shimizu S, et al. Platelet-rich plasma improves erectile function through increased angiogenesis in a rat model of erectile dysfunction. J Sex Med. 2018;15(6):789–799.
- Burnett AL, Nehra A, Breau RH, Culkin DJ, Faraday MM, Hakim LS, et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(3):633–641.
- Zasieda SA, Louie KS, Tzeng CR, Hsieh TC. Emerging regenerative approaches for erectile dysfunction: Review of the literature. World J Mens Health. 2020;38(3):287–295.
- Wu YN, Wu CC, Sheu MT, Ho HO, Chen YC, Chiang HS. Platelet-rich plasma for the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Andrology. 2021;9(4):1220–1228.
- Chung E, Wang J. Platelet-rich plasma (PRP) and platelet lysate (PL) in men’s sexual health: Fact or fiction? Int J Impot Res. 2021;33(6):620–627.
- Epifanova MV, Zakharenko EA, Gvozdev MY, Korneyev I. The efficacy of platelet-rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Urologia. 2022;89(2):143–149.
- Asmundo MG, Durukan E, von Rohden E, Thy SA, Jensen CFS, Fode M. Platelet-rich plasma therapy in erectile dysfunction and Peyronie’s disease: a systematic review of the literature. World J Urol. 2024 May 29;42(1):359.
- Mao Q, Yang Y, Liu Y, Liu H, Tang G, Wang X, Cui Y, Wu J. The efficacy of platelet rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Aging Male. 2024 Dec;27(1):2358944.
- Clavijo RI, Kohn TP, Kohn JR, Ramasamy R. The efficacy of PRP alone or in combination with Li‑ESWT in treating erectile dysfunction: a systematic review and meta‑analysis of seven randomized controlled trials. Andrology. 2024;21(12):1152–1158.
- Ledesma BR, Molina M, Costantini‑Mesquita F, Petrella F, Saltzman R, Ramasamy R, Velasquez DA. Combined shockwave therapy and platelet-rich plasma (COCKTAIL) for erectile dysfunction – a Phase II trial emphasizing safety and efficacy. J Urol. 2024;èAbstract.
Trong quá trình điều trị, bác sĩ sử dụng kim nhỏ để tiêm PRP vào hai bên thể hang dương vật; số điểm tiêm có thể từ 1 đến 4 điểm tùy theo phác đồ và kích thước dương vật (Hình 1). Có thể xuất hiện cảm giác sưng nhẹ, bầm tím hoặc khó chịu tạm thời, thông thường sẽ giảm trong vòng nửa ngày. Bệnh nhân có thể về nhà ngay sau khi tiêm. Khuyến cáo tránh quan hệ tình dục hoặc vận động mạnh trong 24-48 giờ.
Một liệu trình điều trị thông thường gồm 3-6 lần, mỗi lần cách nhau từ 2 đến 4 tuần tùy theo tình trạng người bệnh. Có thể thực hiện điều trị củng cố (boost therapy) sau mỗi 6-12 tháng.
Chống chỉ định
- Nhiễm trùng tại chỗ đang tiến triển (nhiễm trùng da vùng dương vật)
- Nhiễm trùng mạn tính nặng toàn thân hoặc nhiễm khuẩn huyết
- Bệnh lý huyết học nặng: giảm tiểu cầu, rối loạn đông máu (như hemophilia), thiếu máu nặng
- Đang sử dụng thuốc chống đông máu
- Bệnh tự miễn (ví dụ: lupus ban đỏ hệ thống)
- Bệnh ác tính (đặc biệt là khối u hệ tiết niệu sinh dục)
- Bệnh lý mạn tính chưa được kiểm soát (đái tháo đường, bệnh gan mạn, bệnh thận, bệnh tim mạch nặng)
Hiệu quả điều trị và mức độ hài lòng
Điều trị rối loạn cương dương bằng PRP hiện vẫn thuộc liệu pháp y học tái tạo đang được nghiên cứu; kết quả điều trị và mức độ hài lòng của bệnh nhân có sự khác biệt giữa các báo cáo y khoa. Hiệu quả trên từng người bệnh phụ thuộc vào độ tuổi, nguyên nhân gây bệnh và các bệnh lý mạn tính kèm theo như đái tháo đường, tăng huyết áp. Trên lâm sàng, bảng câu hỏi chỉ số chức năng cương quốc tế (IIEF, International Index of Erectile Function) và siêu âm Doppler màu dương vật thường được sử dụng để đánh giá chức năng và tiến triển điều trị.
Tổng hợp các nghiên cứu hiện có, tỷ lệ cải thiện chung đạt khoảng 40 – 70%, bệnh nhân ghi nhận sự cải thiện ở các mức độ khác nhau; hiệu quả duy trì trong khoảng 6 tháng đến 1 năm, một số trường hợp cần tiêm nhắc lại định kỳ. Về mức độ hài lòng chủ quan, khoảng 60-80% nhận thấy có chuyển biến tích cực và sẵn sàng tiếp tục hoặc giới thiệu; tuy nhiên cũng có 20-40% chưa ghi nhận lợi ích rõ rệt. Bệnh nhân rối loạn cương mức độ nhẹ đến trung bình, căn nguyên mạch máu hoặc giai đoạn phục hồi thần kinh sớm sau phẫu thuật thường có đáp ứng tốt hơn; trong khi người có tổn thương thần kinh nặng, đái tháo đường lâu năm hoặc xơ hóa cấu trúc dương vật rõ rệt thường đáp ứng kém hơn. So với thuốc uống ức chế PDE5 (như Viagra, Cialis), PRP không mang lại tác dụng tức thì; nhưng khi thành công, phương pháp có thể giúp một số bệnh nhân giảm liều hoặc ngưng thuốc.
Các nghiên cứu lâm sàng hiện nay phần lớn là thử nghiệm quy mô nhỏ, cần thêm các nghiên cứu ngẫu nhiên đối chứng (RCT) quy mô lớn để tiếp tục chứng minh hiệu quả lâu dài. Ưu điểm nổi bật của PRP là chế phẩm từ máu tự thân của người bệnh, nguy cơ thải ghép miễn dịch và nhiễm trùng thấp, độ an toàn cao; đến nay chưa có báo cáo về biến chứng nghiêm trọng hay tác dụng ngoại ý nặng nề.
Một phân tích tổng hợp năm 2024 cho thấy PRP thể hiện hiệu quả tốt trong điều trị rối loạn cương dương, đặc biệt trong thời gian theo dõi 6 tháng. So với việc chỉ sử dụng sóng xung kích cường độ thấp (Li-SWT), việc phối hợp PRP giúp cải thiện đáng kể điểm IIEF của người bệnh. Mặt khác, kết quả thử nghiệm lâm sàng pha II COCKTAIL (NCT05048667) được báo cáo tại Hội nghị Thường niên Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) năm 2024 cho thấy việc kết hợp Li-SWT và PRP là an toàn, song lợi ích vượt trội lâu dài của việc kết hợp vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.
Kết luận
Tiêm PRP vào thể hang dương vật là lựa chọn điều trị không dùng thuốc, không phẫu thuật. Nhìn chung, nhiều nghiên cứu cho thấy PRP có tiềm năng mang lại lợi ích cho rối loạn cương dương do mạch máu, thần kinh hoặc đái tháo đường nhẹ. Dù các thử nghiệm hiện tại chủ yếu ở quy mô nhỏ, PRP đã ghi nhận sự cải thiện về độ cương cứng, chất lượng đời sống tình dục và mức độ hài lòng ở một nhóm bệnh nhân, với tác dụng phụ nhẹ và thoáng qua. Người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và tư vấn kỹ lưỡng trước khi quyết định.
Lời khuyên từ Bác sĩ Hsieh:
PRP không phải là giải pháp vạn năng, nhưng đối với bệnh nhân rối loạn cương dương từ nhẹ đến trung bình, kém đáp ứng với thuốc hoặc mong muốn giảm sự phụ thuộc vào thuốc để phục hồi sinh lý tự nhiên, đây là một phương án điều trị rất đáng cân nhắc. Trước khi thực hiện, quý vị nên trao đổi chi tiết với bác sĩ tiết niệu để đánh giá chính xác nguyên nhân và mức độ phù hợp.
Tài liệu tham khảo
- Matz EL, Pearlman AM, Terlecki RP. Safety and feasibility of platelet rich fibrin matrix injections for treatment of common urologic conditions. Investig Clin Urol. 2018;59(1):61–65.
- Poulios E, Daskalopoulou N, Kalyvianakis D, Tsounapi P, Saito M, Shimizu S, et al. Platelet-rich plasma improves erectile function through increased angiogenesis in a rat model of erectile dysfunction. J Sex Med. 2018;15(6):789–799.
- Burnett AL, Nehra A, Breau RH, Culkin DJ, Faraday MM, Hakim LS, et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(3):633–641.
- Zasieda SA, Louie KS, Tzeng CR, Hsieh TC. Emerging regenerative approaches for erectile dysfunction: Review of the literature. World J Mens Health. 2020;38(3):287–295.
- Wu YN, Wu CC, Sheu MT, Ho HO, Chen YC, Chiang HS. Platelet-rich plasma for the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Andrology. 2021;9(4):1220–1228.
- Chung E, Wang J. Platelet-rich plasma (PRP) and platelet lysate (PL) in men’s sexual health: Fact or fiction? Int J Impot Res. 2021;33(6):620–627.
- Epifanova MV, Zakharenko EA, Gvozdev MY, Korneyev I. The efficacy of platelet-rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Urologia. 2022;89(2):143–149.
- Asmundo MG, Durukan E, von Rohden E, Thy SA, Jensen CFS, Fode M. Platelet-rich plasma therapy in erectile dysfunction and Peyronie’s disease: a systematic review of the literature. World J Urol. 2024 May 29;42(1):359.
- Mao Q, Yang Y, Liu Y, Liu H, Tang G, Wang X, Cui Y, Wu J. The efficacy of platelet rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Aging Male. 2024 Dec;27(1):2358944.
- Clavijo RI, Kohn TP, Kohn JR, Ramasamy R. The efficacy of PRP alone or in combination with Li‑ESWT in treating erectile dysfunction: a systematic review and meta‑analysis of seven randomized controlled trials. Andrology. 2024;21(12):1152–1158.
- Ledesma BR, Molina M, Costantini‑Mesquita F, Petrella F, Saltzman R, Ramasamy R, Velasquez DA. Combined shockwave therapy and platelet-rich plasma (COCKTAIL) for erectile dysfunction – a Phase II trial emphasizing safety and efficacy. J Urol. 2024;èAbstract.