การรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศด้วย PRP

การบำบัดด้วยเซลล์ (Cell Therapy) เป็นเทคโนโลยีทางเวชศาสตร์ฟื้นฟูที่นำเซลล์จากร่างกายของผู้ป่วยเองมาสกัดและเพาะเลี้ยง แล้วฉีดกลับเข้าสู่ร่างกายเพื่อซ่อมแซมหรือทดแทนเซลล์และเนื้อเยื่อที่เสื่อมสภาพ มีการประยุกต์ใช้อย่างกว้างขวางในระบบทางเดินปัสสาวะและเวชศาสตร์ทางเพศ นรีเวชวิทยา กระดูกและเวชศาสตร์การกีฬา ตจวิทยาและเวชศาสตร์ความงาม ทันตกรรม รวมถึงโรคสำคัญต่างๆ เช่น โรคมะเร็ง โรคหลอดเลือดสมอง และการบาดเจ็บของไขสันหลัง

PRP (Platelet-Rich Plasma) คืออะไร?

การรักษาด้วย PRP (Platelet-Rich Plasma หรือพลาสมาที่มีเกล็ดเลือดเข้มข้น) เป็นการบำบัดด้วยเซลล์จากร่างกายตนเองรูปแบบหนึ่ง ซึ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาได้ถูกนำมาใช้รักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ (ED) โดยการปั่นแยกเกล็ดเลือดเข้มข้นสูงจากเลือดของผู้ป่วยเอง แล้วฉีดกลับเข้าไปในเนื้อเยื่อคอร์ปัส คาเวอร์โนซัมขององคชาต เกล็ดเลือดมีสารกระตุ้นการเจริญเติบโต (Growth Factors) หลากหลายชนิดที่ช่วยกระตุ้นการสร้างหลอดเลือดใหม่ ซ่อมแซมเนื้อเยื่อ และฟื้นฟูเส้นประสาท ช่วยเพิ่มการไหลเวียนโลหิตและฟื้นฟูสมรรถภาพการแข็งตัว

Platelet lyophilized treatment (PLT) มีความคล้ายคลึงกับ PRP โดยใช้กระบวนการทางห้องปฏิบัติการในการทำแห้งแบบแช่เยือกแข็ง (Freeze-drying) เพื่อควบคุมปริมาณและการทำงานของเกล็ดเลือดให้อยู่ในอัตราส่วนและความเข้มข้นที่เหมาะสมในการรักษาทางคลินิก เมื่อเทียบกับ PRP สด PLT ช่วยให้สามารถควบคุมปริมาณยาได้แม่นยำ เก็บรักษาที่อุณหภูมิห้องได้นานขึ้น และสะดวกต่อการขนส่งและการใช้งานที่เป็นมาตรฐาน

กลไกการออกฤทธิ์ในการรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ

กลไกของ PRP ในการรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ (ED, Erectile Dysfunction) อาศัยเกล็ดเลือดที่มีสารกระตุ้นการเจริญเติบโตและปัจจัยการซ่อมแซมจำนวนมาก ซึ่งสามารถกระตุ้นการสร้างเนื้อเยื่อใหม่และการสร้างหลอดเลือดใหม่

สารกระตุ้นการเจริญเติบโต	กลไกการออกฤทธิ์	ผลทางชีววิทยา
VEGF, SDF-1	การสร้างหลอดเลือดใหม่ (Angiogenesis)	กระตุ้นการสร้างหลอดเลือดฝอยใหม่ ปรับปรุงการไหลเวียนโลหิตในคอร์ปัส คาเวอร์โนซัม
NGF, BDNF	การซ่อมแซมเส้นประสาท (Neuroregeneration)	กระตุ้นการสร้างเส้นประสาทใหม่ ช่วยฟื้นฟูภาวะหย่อนสมรรถภาพจากระบบประสาท
TGF-β, IL-10	การต้านการอักเสบ (Anti-inflammation)	ลดการอักเสบเรื้อรัง ลดการทำลายและภาวะพังผืดของเนื้อเยื่อคาเวอร์โนซัม
PDGF, EGF, IGF-1	การซ่อมแซมและสร้างเนื้อเยื่อใหม่ (Tissue repair and Regeneration)	เพิ่มการทำงานของเซลล์กล้ามเนื้อเรียบ ส่งเสริมการสร้างเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ฟื้นฟูการทำงานขององคชาต

ขั้นตอนการรักษา

เอกสารอ้างอิง

• Matz EL, Pearlman AM, Terlecki RP. Safety and feasibility of platelet rich fibrin matrix injections for treatment of common urologic conditions. Investig Clin Urol. 2018;59(1):61–65.
• Poulios E, Daskalopoulou N, Kalyvianakis D, Tsounapi P, Saito M, Shimizu S, et al. Platelet-rich plasma improves erectile function through increased angiogenesis in a rat model of erectile dysfunction. J Sex Med. 2018;15(6):789–799.
• Burnett AL, Nehra A, Breau RH, Culkin DJ, Faraday MM, Hakim LS, et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(3):633–641.
• Zasieda SA, Louie KS, Tzeng CR, Hsieh TC. Emerging regenerative approaches for erectile dysfunction: Review of the literature. World J Mens Health. 2020;38(3):287–295.
• Wu YN, Wu CC, Sheu MT, Ho HO, Chen YC, Chiang HS. Platelet-rich plasma for the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Andrology. 2021;9(4):1220–1228.
• Chung E, Wang J. Platelet-rich plasma (PRP) and platelet lysate (PL) in men’s sexual health: Fact or fiction? Int J Impot Res. 2021;33(6):620–627.
• Epifanova MV, Zakharenko EA, Gvozdev MY, Korneyev I. The efficacy of platelet-rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Urologia. 2022;89(2):143–149.
• Asmundo MG, Durukan E, von Rohden E, Thy SA, Jensen CFS, Fode M. Platelet-rich plasma therapy in erectile dysfunction and Peyronie’s disease: a systematic review of the literature. World J Urol. 2024 May 29;42(1):359.
• Mao Q, Yang Y, Liu Y, Liu H, Tang G, Wang X, Cui Y, Wu J. The efficacy of platelet rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Aging Male. 2024 Dec;27(1):2358944.
• Clavijo RI, Kohn TP, Kohn JR, Ramasamy R. The efficacy of PRP alone or in combination with Li‑ESWT in treating erectile dysfunction: a systematic review and meta‑analysis of seven randomized controlled trials. Andrology. 2024;21(12):1152–1158.
• Ledesma BR, Molina M, Costantini‑Mesquita F, Petrella F, Saltzman R, Ramasamy R, Velasquez DA. Combined shockwave therapy and platelet-rich plasma (COCKTAIL) for erectile dysfunction – a Phase II trial emphasizing safety and efficacy. J Urol. 2024;èAbstract.

คอร์สการรักษาทั่วไปจะอยู่ที่ 3-6 ครั้ง แต่ละครั้งห่างกัน 2 ถึง 4 สัปดาห์ ปรับตามการตอบสนองของผู้ป่วย และอาจพิจารณาการฉีดกระตุ้นซ้ำ (boost therapy) ทุก 6-12 เดือน

ข้อห้ามในการรักษา

• การติดเชื้อเฉพาะที่ที่ยังไม่สงบ (การติดเชื้อผิวหนังบริเวณองคชาต)
• การติดเชื้อเรื้อรังรุนแรงทั่วร่างกายหรือภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด
• โรคเกี่ยวกับเลือดขั้นรุนแรง: ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด (เช่น ฮีโมฟิเลีย) ภาวะโลหิตจางรุนแรง
• อยู่ระหว่างการใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด
• โรคแพ้ภูมิตนเอง (เช่น โรคเอสแอลอี / ลูปัส)
• โรคมะเร็ง (โดยเฉพาะเนื้องอกในระบบทางเดินปัสสาวะและสืบพันธุ์)
• โรคเรื้อรังที่ยังควบคุมไม่ได้ (เบาหวาน โรคตับเรื้อรัง โรคไต โรคหัวใจและหลอดเลือดขั้นรุนแรง)

ผลการรักษาและความพึงพอใจ

การรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศด้วย PRP ในปัจจุบันยังจัดเป็นเวชศาสตร์ฟื้นฟูที่อยู่ระหว่างการศึกษาวิจัย ผลการรักษาและความพึงพอใจมีความแตกต่างกันไปในแต่ละการศึกษา รวมถึงขึ้นอยู่กับอายุ สาเหตุ และโรคประจำตัวของผู้ป่วย ในทางคลินิกมักใช้แบบประเมินดัชนีสมรรถภาพทางเพศสากล (International Index of Erectile Function, IIEF) และการตรวจอัลตราซาวด์ Color Doppler ขององคชาตเพื่อประเมินผลการรักษา

จากรายงานการวิจัยที่ผ่านมา อัตราการตอบสนองที่ดีขึ้นโดยรวมอยู่ที่ประมาณ 40 – 70% โดยผู้ป่วยรายงานว่าการแข็งตัวดีขึ้นในระดับต่างๆ และผลการรักษาคงอยู่ได้ประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี ผู้ป่วยบางรายอาจต้องได้รับการกระตุ้นซ้ำ ในด้านความพึงพอใจ ประมาณ 60-80% รู้สึกว่าภาพรวมดีขึ้นและพร้อมรับการรักษาต่อหรือแนะนำผู้อื่น อย่างไรก็ตาม มีประมาณ 20-40% ที่ไม่เห็นผลชัดเจน ผู้ป่วยที่มีอาการระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง หรือเกิดจากสาเหตุหลอดเลือด มักได้ผลดีกว่าผู้ที่มีภาวะเส้นประสาทเสียหายรุนแรง เป็นเบาหวานมานาน หรือมีพังผืดในองคชาตอย่างชัดเจน แม้จะไม่เห็นผลทันทีเหมือนยากลุ่ม PDE5 inhibitors (เช่น ไวอากร้า, ซีอาลิส) แต่หากการรักษาได้ผล ผู้ป่วยบางรายอาจลดหรือหยุดการใช้ยาได้

การวิจัยในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นการทดลองขนาดเล็กและยังต้องอาศัยการทดลองแบบสุ่มที่มีกลุ่มควบคุมขนาดใหญ่เพื่อยืนยันผลระยะยาว ข้อดีของ PRP คือเป็นผลิตภัณฑ์จากเลือดของผู้ป่วยเอง ความเสี่ยงต่อการต่อต้านของภูมิคุ้มกันและการติดเชื้อจึงต่ำ มีความปลอดภัยสูง จนถึงปัจจุบันยังไม่มีรายงานภาวะแทรกซ้อนรุนแรง

การวิเคราะห์อภิมาน (Meta-analysis) ในปี 2024 แสดงให้เห็นว่า PRP มีประสิทธิภาพในการรักษา ED โดยเฉพาะในช่วงการติดตามผล 6 เดือน และเมื่อเปรียบเทียบกับการใช้คลื่นกระแทกความเข้มต่ำ (Li-SWT) เพียงอย่างเดียว การเพิ่ม PRP ช่วยเพิ่มคะแนน IIEF ได้อย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ ผลการทดลองทางคลินิกระยะที่ 2 โครงการ COCKTAIL (NCT05048667) ที่นำเสนอในการประชุมสมาคมระบบทางเดินปัสสาวะแห่งอเมริกา (AUA) ปี 2024 ระบุว่าการใช้ Li-SWT ร่วมกับ PRP มีความปลอดภัย แต่ประโยชน์เพิ่มเติมยังคงต้องรอการศึกษาวิจัยเพิ่มเติม

บทสรุป

การฉีด PRP เข้าสู่คอร์ปัส คาเวอร์โนซัมเป็นทางเลือกการรักษาที่ไม่ใช้ยาและไม่ต้องผ่าตัด งานวิจัยหลายชิ้นระบุว่า PRP อาจมีประโยชน์ในการฟื้นฟูภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศจากสาเหตุหลอดเลือด เส้นประสาท หรือเบาหวานที่ไม่รุนแรง การศึกษาแสดงให้เห็นว่าผู้ป่วยบางส่วนมีสมรรถภาพการแข็งตัว คุณภาพชีวิต และความพึงพอใจดีขึ้น โดยมีผลข้างเคียงเล็กน้อยเพียงอาการไม่สบายตัวชั่วคราวบริเวณที่ฉีด ทั้งนี้จำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยและปรึกษาแพทย์เฉพาะทางอย่างละเอียด

เอกสารอ้างอิง

• Matz EL, Pearlman AM, Terlecki RP. Safety and feasibility of platelet rich fibrin matrix injections for treatment of common urologic conditions. Investig Clin Urol. 2018;59(1):61–65.
• Poulios E, Daskalopoulou N, Kalyvianakis D, Tsounapi P, Saito M, Shimizu S, et al. Platelet-rich plasma improves erectile function through increased angiogenesis in a rat model of erectile dysfunction. J Sex Med. 2018;15(6):789–799.
• Burnett AL, Nehra A, Breau RH, Culkin DJ, Faraday MM, Hakim LS, et al. Erectile Dysfunction: AUA Guideline. J Urol. 2018;200(3):633–641.
• Zasieda SA, Louie KS, Tzeng CR, Hsieh TC. Emerging regenerative approaches for erectile dysfunction: Review of the literature. World J Mens Health. 2020;38(3):287–295.
• Wu YN, Wu CC, Sheu MT, Ho HO, Chen YC, Chiang HS. Platelet-rich plasma for the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Andrology. 2021;9(4):1220–1228.
• Chung E, Wang J. Platelet-rich plasma (PRP) and platelet lysate (PL) in men’s sexual health: Fact or fiction? Int J Impot Res. 2021;33(6):620–627.
• Epifanova MV, Zakharenko EA, Gvozdev MY, Korneyev I. The efficacy of platelet-rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: A systematic review and meta-analysis. Urologia. 2022;89(2):143–149.
• Asmundo MG, Durukan E, von Rohden E, Thy SA, Jensen CFS, Fode M. Platelet-rich plasma therapy in erectile dysfunction and Peyronie’s disease: a systematic review of the literature. World J Urol. 2024 May 29;42(1):359.
• Mao Q, Yang Y, Liu Y, Liu H, Tang G, Wang X, Cui Y, Wu J. The efficacy of platelet rich plasma in the treatment of erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Aging Male. 2024 Dec;27(1):2358944.
• Clavijo RI, Kohn TP, Kohn JR, Ramasamy R. The efficacy of PRP alone or in combination with Li‑ESWT in treating erectile dysfunction: a systematic review and meta‑analysis of seven randomized controlled trials. Andrology. 2024;21(12):1152–1158.
• Ledesma BR, Molina M, Costantini‑Mesquita F, Petrella F, Saltzman R, Ramasamy R, Velasquez DA. Combined shockwave therapy and platelet-rich plasma (COCKTAIL) for erectile dysfunction – a Phase II trial emphasizing safety and efficacy. J Urol. 2024;èAbstract.