ระยะแรกมักไม่รู้สึกผิดปกติมาก ปัสสาวะบ่อย กลางคืน หรือสายเล็กลง อาจมาจากต่อมโตชนิดไม่ร้ายหรือการอักเสบ
จะตรวจเพิ่มหรือไม่ขึ้นกับอายุ ประวัติครอบครัว การคลำทางทวารหนัก และ PSA ตัวเลขเดียวหรือข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตยืนยันการวินิจฉัยไม่ได้
ประเด็นสำคัญ: ความเสี่ยงมักเพิ่มตามอายุ และระยะแรกอาจไม่มีอาการ การประเมินมักมี การคลำทางทวารหนัก PSA อัลตราซาวด์ และตัดชิ้นเนื้อเมื่อจำเป็น การแบ่งระยะอาจใช้ MRI CT หรือสแกนกระดูก การเฝ้าระวัง ผ่าตัด ฉายรังสี และฮอร์โมนเป็นคนละทางเลือก
ปัจจัยใดอาจเกี่ยวข้อง?
ต่อมลูกหมากอยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะและโอบท่อปัสสาวะ สร้างน้ำที่เป็นส่วนของน้ำอสุจิ ขนาดต่างกันในแต่ละคน การปัสสาวะเปลี่ยนไปอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่ามีก้อน
ยังอธิบายด้วยสาเหตุเดียวไม่ได้ อายุมากขึ้นโอกาสมักสูงขึ้น บางคนมีประวัติครอบครัว เชื้อชาติ อาหาร และสิ่งแวดล้อมมีการศึกษา แต่อาหารไม่เท่ากับสาเหตุของแต่ละคน
ระยะแรกมีอาการหรือไม่?
ก้อนที่ยังอยู่ในต่อมมักไม่มีความรู้สึกเฉพาะ ปัสสาวะบ่อย รีบ กลางคืน หรือสายเล็ก อาจเป็นต่อมลูกหมากอักเสบ
ถ้าลุกลามถึงถุงน้ำอสุจิ บางคนเห็นเลือดในน้ำอสุจิหรือเจ็บขณะหลั่ง การลุกลามเฉพาะที่อาจทำให้ขาบวม ถ้าถึงกระดูกอาจปวดกระดูก กระดูกหักหรืออาการเส้นประสาทจากการกดไขสันหลังพบน้อยกว่า
อาการเหล่านี้ไม่จำเพาะต่อมะเร็ง ปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน ปัสสาวะเป็นเลือดที่มองเห็น ปวดกระดูกโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือขาบวม ควรพบแพทย์โดยเร็ว
ใช้การตรวจใด?
การคลำทางทวารหนักให้แพทย์สัมผัสว่าผิวต่อมมีก้อนแข็งหรือไม่ ไม่ได้แทนการเจาะเลือดหรือภาพ
PSA เป็นค่าเลือด ไม่ใช่การวินิจฉัย ประมาณ 4 ng/mL มักใช้เป็นค่าอ้างอิง แต่การอักเสบ สายสวน การส่องกล้อง หรือการคลำที่เพิ่งทำอาจทำให้สูงขึ้น ยายับยั้ง 5-alpha reductase บางชนิดทำให้ค่าต่ำลง ช่วงตามอายุ ความหนาแน่น อัตราเพิ่ม และสัดส่วนชนิดอิสระ บางครั้งช่วยตัดสินใจตัดชิ้นเนื้อ
อัลตราซาวด์ทางทวารหนักดูขนาดและเนื้อ ไม่ได้พิสูจน์มะเร็งด้วยตัวเอง เมื่อต้องการเนื้อเยื่อ มักเก็บตัวอย่างเล็ก ๆ หลายตำแหน่งโดยดูจากอัลตราซาวด์
เกรดพยาธิวิทยาบอกอะไร?
รายงานมักใช้ Gleason score รวมรูปแบบเซลล์หลักสองแบบ คะแนนสูงกว่ามักหมายถึงรูปแบบที่รุนแรงกว่า แต่แนวโน้มโรคยังขึ้นกับ PSA ระยะ และสุขภาพ
ระยะและกลุ่มความเสี่ยงใช้อย่างไร?
TNM บอกขอบเขตก้อน ต่อมน้ำเหลือง และการแพร่ไปไกล โรคอาจยังอยู่ในต่อม ลุกลามเนื้อข้างเคียงเช่นถุงน้ำอสุจิ หรือถึงต่อมน้ำเหลือง กระดูก หรืออวัยวะอื่น
บางรอยโรคระยะแรกพบเมื่อตรวจเนื้อที่ตัดเพราะต่อมโตชนิดไม่ร้าย TNM อาจประเมินต่ำกว่าจริง จึงดู PSA เดิมและ Gleason ร่วมกัน แนวทางจัดข้อมูลเหล่านี้เป็นกลุ่มความเสี่ยง ไม่ใช่คำสั่งรักษาของแต่ละคน
แนวทางรักษาต่างกันอย่างไร?
หลายรายดำเนินช้า ผู้ที่สุขภาพจำกัดหรือมีโรคร้ายแรงอื่นอาจเฝ้าดู แล้วค่อยบรรเทาอาการทีหลัง มักด้วยฮอร์โมนหรือรังสี
การเฝ้าระวังเชิงรุกคือเจาะเลือดเป็นระยะ และตัดชิ้นเนื้อหรือถ่ายภาพซ้ำเมื่อจำเป็น ถ้า PSA สูงขึ้นหรือพยาธิวิทยาเปลี่ยนจึงทบทวนการรักษา เหมาะกับบางรายความเสี่ยงต่ำ ไม่ใช่ทุกคน
ถ้าก้อนยังจำกัด อายุขัยที่คาดยังยาว และไม่มีข้อห้ามผ่าตัดชัด อาจปรึกษาการตัดต่อมลูกหมาก ทั้งเปิดหน้าท้อง ส่องกล้อง หรือหุ่นยนต์ อาจมีเลือดออก บาดเจ็บโครงสร้างข้างเคียง ปัสสาวะเล็ด การแข็งตัวเปลี่ยน รอยต่อตีบ ติดเชื้อ หรือน้ำเหลืองรั่ว
การฉายรังสีภายนอกมักไม่ต้องดมยาหรือนอนโรงพยาบาล จำนวนครั้งขึ้นกับเทคนิค อาจใช้หลังผ่าตัดหรือบรรเทาปวดกระดูกและการกดในอุ้งเชิงกราน บางคนระคายลำไส้หรือกระเพาะปัสสาวะ อาจเหลือการอักเสบ เลือดออก หรือตีบ อัตราต่างกันตามเทคนิคและบุคคล
ฮอร์โมนรวมยาต้านแอนโดรเจนหรือตัดอัณฑะทั้งสองข้าง เพื่อลดการกระตุ้นจากแอนโดรเจน PSA มักลดลง แต่ไม่ได้กำจัดเซลล์มะเร็งทั้งหมด มักใช้เมื่อการรักษาเชิงรุกอื่นไม่เหมาะหรือมีการแพร่กระจาย อาจมีร้อนวูบวาบ ความต้องการทางเพศลด การแข็งตัวแย่ลง กระดูกบาง อ่อนเพลีย น้ำหนักเปลี่ยน ผลต่อตับ เต้านม หรือหัวใจหลอดเลือด
เคมีบำบัดมักพิจารณาเมื่อโรคยังดำเนินหลังฮอร์โมน HIFU และการแช่แข็งเป็นทางเลือกเฉพาะที่ในบางสถานการณ์ ไม่ใช่ทุกระยะ
| วิธี | มักพูดถึงใน | ข้อจำกัดที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| เฝ้าดูอาการ | สุขภาพจำกัดหรือมีโรคร้ายแรงอื่น | ไม่ได้มุ่งกำจัดก้อน |
| เฝ้าระวังเชิงรุก | บางรายความเสี่ยงต่ำที่มาตรวจตามนัดได้ | ต้องตรวจซ้ำ |
| ตัดต่อมลูกหมาก | โรคจำกัดและรับการผ่าตัดได้ | อาจปัสสาวะเล็ด การแข็งตัวเปลี่ยน และมีความเสี่ยงผ่าตัด |
| ฉายรังสี | ต้องการเลี่ยงผ่าตัด หรือเสริม บรรเทาอาการ | อาจระคายลำไส้ กระเพาะปัสสาวะ หรือท่อปัสสาวะ |
| ฮอร์โมน | มีการแพร่กระจาย หรือไม่เหมาะกับการรักษาเชิงรุกอื่น | ไม่ได้กำจัดเซลล์มะเร็งทั้งหมด |
ติดตามหลังรักษาอย่างไร?
ปวดกระดูกใหม่ ปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะลำบาก ไข้ หรือขาบวม ควรพบก่อนนัด การควบคุมปัสสาวะและการทำงานทางเพศฟื้นไม่เท่ากันในแต่ละคน
ไม่ การอักเสบ หัตถการล่าสุด และต่อมโตชนิดไม่ร้ายก็ทำให้สูงได้ ยาบางชนิดทำให้ต่ำ การตัดชิ้นเนื้อตัดสินจากอายุ การตรวจ และแนวโน้มค่า
ระยะแรกมักไม่มีอาการ แต่การตรวจไม่ใช่รายการตายตัวของทุกคน อายุ ประวัติครอบครัว และอาการปัสสาวะเป็นตัวนำการปรึกษา
การตัดชิ้นเนื้อสำคัญต่อการยืนยัน แต่อาจไม่โดนก้อน ถ้า PSA ยังสูงขึ้นหรือการคลำเปลี่ยน อาจต้องประเมินใหม่
ไม่ บางรายความเสี่ยงต่ำเฝ้าระวังได้ บางรายเหมาะกับรังสี ฮอร์โมน หรือการประคับประคองมากกว่า การผ่าตัดมีความเสี่ยงและการดูแลหลังผ่าตัด
ปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน ปัสสาวะเป็นเลือดที่มองเห็น ปวดกระดูกไม่ทราบสาเหตุ ขาบวม หรือไข้ร่วมปวดสีข้าง ควรได้รับการประเมินเร็ว อาการเหล่านี้ไม่จำเพาะต่อมะเร็งต่อมลูกหมาก
ข้อเสนอจากแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ
- ปัสสาวะบ่อยหรือสายอ่อนอาจมาจากต่อมโตหรือการอักเสบ ไม่ได้มีแต่จากมะเร็ง
- PSA เป็นค่าอ้างอิง ทั้งสูงและต่ำต้องดูอายุ ยา การอักเสบ และจังหวะการตรวจ
- การเฝ้าระวัง ผ่าตัด ฉายรังสี และฮอร์โมน มีข้อจำกัดและผลที่ไม่พึงประสงค์ต่างกัน
- ปัสสาวะเป็นเลือด ปวดกระดูก ขาบวม หรือปัสสาวะไม่ออกเฉียบพลัน ควรให้แพทย์ประเมิน ไม่ตีความรายงานเอง
ขั้นที่เป็นประโยชน์คือเข้าใจระยะ ความเสี่ยง และสุขภาพ ก่อนเลือกเฝ้าดูหรือรักษา ระยะโรคและผลข้างเคียงต่างกันในแต่ละคน ต้องให้แพทย์ประเมินด้วยตนเอง
