การรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศด้วยคลื่นกระแทกความเข้มต่ำ (Li-ESWT)

การรักษาด้วยคลื่นกระแทกความเข้มต่ำ (Low-intensity extracorporeal shock wave therapy, Li-ESWT) ในระบบทางเดินปัสสาวะ นำมาใช้รักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ (ED), โรคพังผืดองคชาต (Peyronie’s disease), โรคต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง/กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง (CP/CPPS) และภาวะกระเพาะปัสสาวะทำงานผิดปกติ นอกจากนี้ยังมีการนำไปใช้อย่างกว้างขวางในโรคระบบกล้ามเนื้อและกระดูก ระบบหัวใจและหลอดเลือด และการสมานแผลเรื้อรัง

คลื่นกระแทก (Shock Wave) คืออะไร?

คลื่นกระแทกคือคลื่นเสียงที่นำพาพลังงาน เดินทางผ่านตัวกลางจำเพาะและส่งผ่านพลังงานไปยังเนื้อเยื่อเป้าหมายเพื่อกระตุ้นการรักษา ในทางการแพทย์มี 2 รูปแบบ: แบบพลังงานสูงที่สร้างแรงดันบวกสูงเฉียบพลันเพื่อสลายนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะ (ESWL) และแบบความเข้มต่ำ (Li-ESWT) ที่ทำให้เกิดฟองอากาศขนาดจิ๋ว (cavitation) ซึ่งเมื่อสลายตัวจะปล่อยพลังงานกลที่กระตุ้นการซ่อมแซมและฟื้นฟูเนื้อเยื่ออ่อน

ผลทางชีววิทยาของ Li-ESWT

เมื่อคลื่นกระแทกส่งไปยังเนื้อเยื่อเป้าหมาย จะสร้างแรงเค้นเชิงกล (mechanical stress) กระตุ้นตัวรับแรงกลบนผิวเซลล์ ก่อให้เกิดการหลั่งปัจจัยการเจริญเติบโต กระตุ้นเซลล์ต้นกำเนิดมีเซนไคม์ (mesenchymal stem cells) เพิ่มการเพิ่มจำนวนและการเคลื่อนที่ของเซลล์ ลดการอักเสบ ทำให้เกิดการสร้างและฟื้นฟูเนื้อเยื่อใหม่ ในขณะเดียวกันยังกระตุ้นการหลั่ง VEGF ส่งเสริมการสร้างหลอดเลือดใหม่และขยายหลอดเลือดฝอย เพิ่มการไหลเวียนของเลือดและออกซิเจน รวมทั้งส่งเสริมการซ่อมแซมเส้นประสาทและการสื่อสารของเซลล์เยื่อบุหลอดเลือด (ภาพที่ 1)

กลไกการรักษาภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ

Li-ESWT เป็นการรักษาแบบไม่รุกล้ำ ช่วยกระตุ้นการสร้างเซลล์ใหม่ ซ่อมแซมโครงสร้างเนื้อเยื่อคอร์ปัส คาเวอร์โนซัม และกระตุ้นการสร้างหลอดเลือดฝอยใหม่ เพิ่มปริมาณเลือดไหลเวียน เพื่อการแข็งตัวที่เป็นธรรมชาติ (ตารางที่ 1)

กลไกการทำงาน	ผลทางชีววิทยา	ประโยชน์ทางคลินิก
แรงเค้นเชิงกลและการกระตุ้นระดับจุลภาค（Mechanical Stress and Microtrauma）	การกระตุ้นระดับจุลภาคเริ่มต้นกระบวนการซ่อมแซมหลอดเลือดและเนื้อเยื่อ	กระตุ้นการซ่อมแซมและหลั่งปัจจัยการเจริญเติบโต
การสร้างหลอดเลือดใหม่（Angiogenesis）	เพิ่มการแสดงออกของ VEGF, eNOS, bFGF สร้างหลอดเลือดฝอยใหม่	เพิ่มการไหลเวียนเลือดสู่องคชาต เพิ่มสมรรถภาพการแข็งตัว
ฟื้นฟูเยื่อบุหลอดเลือด（Neovascularization and Endothelial Function）	เพิ่มการหลั่งไนตริกออกไซด์ (NO) คลายตัวกล้ามเนื้อเรียบหลอดเลือด	ปรับปรุงการขยายตัวของหลอดเลือดและคงความแข็งตัว
กระตุ้นเซลล์ต้นกำเนิด（Stem Cell Activation and Tissue Regeneration）	กระตุ้นเซลล์ต้นกำเนิดและเซลล์กล้ามเนื้อเรียบในเนื้อเยื่อองคชาต	ปรับปรุงโครงสร้างเนื้อเยื่อและชะลอการเกิดพังผืด
ฟื้นฟูเส้นประสาท（Nerve Regeneration）	เพิ่มปัจจัยบำรุงประสาท (เช่น NGF) ช่วยซ่อมแซมเซลล์ประสาท	เป็นประโยชน์ต่อภาวะ ED หลังผ่าตัดต่อมลูกหมากหรือจากเบาหวาน

ขั้นตอนการรักษา

แพทย์จะใช้หัวปล่อยคลื่นกระแทกแนบกับบริเวณลำองคชาตและฝีเย็บ แต่ละครั้งจะส่งคลื่นประมาณ 3,000 ช็อต (ภาพที่ 2) ใช้เวลาประมาณ 20 นาที ไม่ต้องดมยาสลบหรือฉีดยาชา โปรแกรมมาตรฐานโดยทั่วไปประมาณ 6-12 ครั้ง สัปดาห์ละ 1-2 ครั้ง ต่อเนื่องประมาณ 6 สัปดาห์ โดยแทบไม่มีอาการเจ็บปวดหรือผลข้างเคียง

ข้อห้ามในการรักษา

1. มะเร็งองคชาตหรือมีเนื้องอกร้ายในบริเวณที่ทำการรักษา
2. ผู้ที่ใส่แกนองคชาตเทียม (penile prosthesis)
3. โรคเลือดออกผิดปกติรุนแรง หรืออยู่ระหว่างการใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดที่ไม่ได้ควบคุมอย่างใกล้ชิด
4. มีการติดเชื้อเฉียบพลันหรือแผลเปิดบริเวณอวัยวะเพศหรือฝีเย็บ
5. โรคหัวใจและหลอดเลือดขั้นรุนแรง (เช่น แน่นหน้าอกไม่คงที่ กล้ามเนื้อหัวใจตายภายใน 6 เดือน)
6. ภาวะหย่อนสมรรถภาพจากโรคระบบประสาทรุนแรงที่แพทย์ประเมินว่าไม่เหมาะสม
7. โรคพังผืดองคชาตขั้นรุนแรงที่มีหินปูนเกาะหนาแน่น

ผลลัพธ์และความพึงพอใจจากการรักษา

• คะแนนสมรรถภาพการแข็งตัว (IIEF) ดีขึ้น: การศึกษาจำนวนมากแสดงให้เห็นว่า Li-ESWT ช่วยเพิ่มคะแนน IIEF อย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะในกลุ่มที่มีสาเหตุจากหลอดเลือด
• ความพึงพอใจในกิจกรรมทางเพศเพิ่มขึ้น: ผู้รับการรักษารายงานถึงความมั่นใจและความสามารถในการมีเพศสัมพันธ์ที่ดีขึ้น
• ผลการรักษาต่อเนื่อง: การศึกษาระบุว่าผลการรักษาคงอยู่ได้ 6-12 เดือนหรือนานกว่านั้น
• ความปลอดภัยสูง: ไม่พบรายงานผลข้างเคียงที่รุนแรง เป็นทางเลือกที่ปลอดภัย
• การใช้ร่วมกับยา PDE5: การรักษาควบคู่ไปกับยากลุ่ม PDE5 inhibitors (เช่น Tadalafil) ให้ผลการตอบสนองที่ดียิ่งขึ้น
• ตอบสนองดีในผู้ป่วยระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง: ผู้ป่วยที่มีปัญหาหลอดเลือดระดับเล็กน้อยถึงปานกลางมักได้ผลการฟื้นตัวที่ชัดเจน

บทสรุป

Li-ESWT เป็นทางเลือกที่มีหลักฐานทางการแพทย์สนับสนุนด้านประสิทธิภาพและความปลอดภัยสำหรับภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศจากหลอดเลือด และสมาคมระบบทางเดินปัสสาวะแห่งยุโรป (EAU) ได้ระบุให้เป็นหนึ่งในทางเลือกการรักษาระดับแรก ทั้งนี้ควรได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดโดยแพทย์เฉพาะทางเพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุด

เอกสารอ้างอิง

1. Fode M, Hatzichristodoulou G, Serefoglu EC, et al. Low-intensity shockwave therapy for erectile dysfunction: is the evidence strong enough? Nat Rev Urol. 2017;14(10):593–606.
2. Lu Z, Lin G, Reed-Maldonado A, et al. Low-intensity extracorporeal shock wave treatment improves erectile function: a systematic review and meta-analysis. Eur Urol. 2017;71(2):223–33.
3. Rizk PJ, Krieger JR, Kohn TP, et al. Low-intensity shockwave therapy for erectile dysfunction. Sex Med Rev. 2018;6(4):624–30.
4. Sokolakis I, Dimitriadis F, Teo P, et al. The basic science behind low-intensity extracorporeal shockwave therapy for erectile dysfunction: a systematic scoping review of pre-clinical studies. J Sex Med. 2019;16(2):168–94.
5. Lu Z, Lin G, Reed-Maldonado A, Wang C, Lee YC, Lue TF. Low-intensity extracorporeal shock wave treatment improves erectile function: a systematic review and meta-analysis. Eur Urol. 2017;71(2):223–33.
6. Clavijo RI, Kohn TP, Kohn JR, Ramasamy R. Effects of low-intensity extracorporeal shockwave therapy on erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis. J Sex Med. 2017;14(1):27–35.
7. Man L, Li G. Low-intensity extracorporeal shock wave therapy for erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Urology. 2018;119:97–103.
8. Dong L, Chang D, Zhang X, Li J, Yang F. Effect of low-intensity extracorporeal shock wave therapy on patients with erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis. Am J Mens Health. 2019;13(6):1–11.
9. Yao F, Li S, Lin H, Chen L, Yang D. Efficacy of low-intensity extracorporeal shock wave therapy for erectile dysfunction: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Am J Mens Health. 2022;16(2):1–13.
10. Wei X, Li Y, Zhao Y, Wu T, Huang Y. Network meta-analysis of low-intensity shock wave therapy parameters for vasculogenic erectile dysfunction. Front Pharmacol. 2024;15:1208699.