ต่อมลูกหมากอักเสบ สาเหตุและอาการ

ต่อมลูกหมากอักเสบ คือภาวะที่ต่อมลูกหมากเกิดการอักเสบ และไม่ได้เกิดจากเชื้อแบคทีเรียเสมอไป ต่อมลูกหมากเป็นต่อมที่อยู่ใต้กระเพาะปัสสาวะ ล้อมรอบท่อปัสสาวะ และสร้างส่วนหนึ่งของน้ำอสุจิ เมื่อเกิดการอักเสบจึงมักกระทบทั้งการปัสสาวะ อาการเจ็บปวด และการหลั่งน้ำอสุจิไปพร้อมกัน

ผู้ชายจำนวนไม่น้อยไปพบแพทย์เพราะปวดตึงบริเวณฝีเย็บ ปวดหน่วงท้องน้อย ปัสสาวะบ่อย หรือแสบขณะปัสสาวะ บางคนรู้สึกไม่สบายบริเวณอุ้งเชิงกรานมานาน นั่งนานแล้วยิ่งเป็นชัดขึ้น ตรวจมาหลายครั้งก็ยังบอกสาเหตุไม่ได้ ซึ่งล้วนเป็นปัญหาที่พบบ่อยของต่อมลูกหมากอักเสบ

ต่อมลูกหมากอักเสบมีหลายชนิด และวิธีดูแลต่างกันมาก บทความนี้สรุปชนิด สาเหตุที่พบบ่อย การตรวจ และเวลาที่ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว หากปัญหาหลักคือปัสสาวะลำบาก ลองอ่านเรื่องต่อมลูกหมากโตด้วย อาการมีบางส่วนคล้ายกัน แต่สาเหตุต่างกัน

สรุปสั้น ๆ: ต่อมลูกหมากอักเสบคือการอักเสบของต่อมลูกหมาก อาการที่พบบ่อยได้แก่ ปวดบริเวณฝีเย็บ ท้องน้อย อวัยวะเพศ หรือรอบอัณฑะ ร่วมกับปัสสาวะบ่อย แสบขณะปัสสาวะ ปัสสาวะลำบาก และเจ็บเวลาหลั่งน้ำอสุจิ ต่อมลูกหมากอักเสบเฉียบพลันจากแบคทีเรียมักมีไข้หนาวสั่น เป็นการติดเชื้อที่ต้องรีบดูแล ส่วนต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง (กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง) มักไม่มีการติดเชื้อแบคทีเรีย อาการอาจเป็นซ้ำ จึงต้องดูแลระยะยาว หากปัสสาวะไม่ออกเลย มีไข้หนาวสั่นร่วมด้วย หรือกินยาปฏิชีวนะแล้วอาการไม่ดีขึ้น ควรไปพบแพทย์โดยเร็ว

ต่อมลูกหมากอักเสบคืออะไร อาการเป็นอย่างไร

อาการที่พบบ่อยของต่อมลูกหมากอักเสบ ได้แก่ แสบหรือเจ็บเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะลำบากหรือสายปัสสาวะขาดเป็นช่วง ปัสสาวะบ่อย และปวดที่อวัยวะเพศ ถุงอัณฑะ อัณฑะ หรือฝีเย็บ (บริเวณระหว่างถุงอัณฑะกับทวารหนัก) บางคนเจ็บเวลาหลั่งน้ำอสุจิหรือหลังหลั่ง และการติดเชื้อเฉียบพลันอาจทำให้มีไข้

หากรู้สึกไม่สบายเวลาหลั่งน้ำอสุจิชัดเจน ลองอ่านเรื่องเจ็บเวลาหลั่งน้ำอสุจิ หากหลัก ๆ คือแสบเวลาปัสสาวะ อ่านเรื่องปัสสาวะแสบขัด และหากปัสสาวะบ่อยหรือต้องตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืน อ่านเรื่องปัสสาวะบ่อยและปัสสาวะกลางคืน

ต่อมลูกหมากอักเสบมีกี่ชนิด

โดยทั่วไปแบ่งเป็นสี่ชนิด ต่อมลูกหมากอักเสบเฉียบพลันจากแบคทีเรีย อาการเกิดขึ้นกะทันหันและชัดเจน มักมีไข้หนาวสั่น ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังจากแบคทีเรีย อาการเบากว่าแต่อาจเป็นต่อเนื่องหลายเดือนและมักเป็นซ้ำ ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง/กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง พบบ่อยแต่แยกสาเหตุได้ยาก มักไม่มีการติดเชื้อแบคทีเรีย และต่อมลูกหมากอักเสบแบบมีการอักเสบแต่ไม่มีอาการ ไม่มีอาการ มักตรวจพบโดยบังเอิญเมื่อตรวจปัญหาอื่น และโดยทั่วไปไม่ต้องรักษา

ต่อมลูกหมากอักเสบต่างจากต่อมลูกหมากโตอย่างไร

ต่อมลูกหมากอักเสบคือการอักเสบ พบบ่อยในผู้ชายวัยหนุ่มและวัยกลางคน และมักมีอาการปวด ส่วนต่อมลูกหมากโตคือต่อมที่ขยายขึ้นตามอายุจนกดท่อปัสสาวะ ส่วนใหญ่ทำให้ปัสสาวะช้า ปัสสาวะบ่อย และปัสสาวะกลางคืน ทั้งสองอย่างอาจเกิดพร้อมกันได้ จึงต้องให้แพทย์ตรวจเพื่อแยก

---

สาเหตุของต่อมลูกหมากอักเสบและอาการปวดอุ้งเชิงกราน

ต่อมลูกหมากอักเสบเฉียบพลันและเรื้อรังจากแบคทีเรีย เกิดจากเชื้อแบคทีเรียติดเชื้อที่ต่อมลูกหมาก เส้นทางที่พบบ่อยคือแบคทีเรียเข้าจากท่อปัสสาวะสู่ต่อมลูกหมาก หรือสัมพันธ์กับการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและปัสสาวะไหลย้อนกลับ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะที่เป็นซ้ำหรือรักษายาก อาจพัฒนาเป็นต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังจากแบคทีเรียได้

สาเหตุที่แน่ชัดของต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง/กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรังยังไม่ชัดเจน อาจสัมพันธ์กับการระคายเคืองจากสารเคมีในปัสสาวะ ปฏิกิริยาของภูมิคุ้มกันหลังติดเชื้อทางเดินปัสสาวะในอดีต เส้นประสาทอุ้งเชิงกรานเสียหาย ปัญหากล้ามเนื้อพื้นเชิงกราน และความเครียดทางใจ และไม่จำเป็นต้องเกิดจากแบคทีเรีย

นั่งนาน กลั้นปัสสาวะ ปั่นจักรยาน ทำให้เป็นต่อมลูกหมากอักเสบหรือไม่

พฤติกรรมเหล่านี้อาจเพิ่มแรงกดบริเวณอุ้งเชิงกรานหรือทำให้ปัสสาวะไหลย้อนกลับ และอาจสัมพันธ์กับอาการที่แย่ลง แต่ขณะนี้ยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นสาเหตุเพียงอย่างเดียว ควรหลีกเลี่ยงการนั่งนานและการกลั้นปัสสาวะ และหากอาการเป็นซ้ำ ให้บอกพฤติกรรมในชีวิตประจำวันกับแพทย์

ชนิด	สาเหตุที่พบบ่อย	อาการที่พบบ่อย
ต่อมลูกหมากอักเสบเฉียบพลันจากแบคทีเรีย	ติดเชื้อแบคทีเรีย มักสัมพันธ์กับการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ	เกิดกะทันหัน มีไข้หนาวสั่น แสบเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย อาจปัสสาวะไม่ออก
ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังจากแบคทีเรีย	ติดเชื้อแบคทีเรียซ้ำหรือรักษาไม่ครบ	อาการเบากว่า เป็นต่อเนื่องหลายเดือนและมักเป็นซ้ำ
ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง/กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง	ไม่ทราบสาเหตุ อาจสัมพันธ์กับการระคายเคืองจากปัสสาวะ ปฏิกิริยาภูมิคุ้มกัน เส้นประสาทหรือกล้ามเนื้อพื้นเชิงกราน และความเครียด	ปวดฝีเย็บ ท้องน้อย หรืออวัยวะเพศนานกว่าสามเดือน อาจมีปัสสาวะบ่อยและเจ็บเวลาหลั่งน้ำอสุจิ
ต่อมลูกหมากอักเสบแบบมีการอักเสบแต่ไม่มีอาการ	ตรวจพบโดยบังเอิญเมื่อตรวจปัญหาอื่น	ไม่มีอาการ โดยทั่วไปไม่ต้องรักษา

---

ต่อมลูกหมากอักเสบต้องตรวจอะไรบ้าง

แพทย์จะถามตำแหน่งและระยะเวลาที่ปวด อาการเกี่ยวกับการปัสสาวะและการหลั่งน้ำอสุจิ มีไข้หรือไม่ ประวัติติดเชื้อทางเดินปัสสาวะและการรักษาที่ผ่านมา และพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน แล้วตรวจร่างกาย เนื่องจากอาการหลายอย่างคล้ายโรคอื่น แพทย์จึงมักต้องแยกสาเหตุอื่นออกก่อนจึงจะวินิจฉัยได้

การซักประวัติ ตรวจร่างกาย และตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้ว

แพทย์จะตรวจว่ามีสารคัดหลั่งจากปลายท่อปัสสาวะหรือไม่ ต่อมน้ำเหลืองที่ขาหนีบ ถุงอัณฑะบวมหรือเจ็บหรือไม่ และตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้วเพื่อคลำดูว่าต่อมลูกหมากโตหรือกดเจ็บหรือไม่ การตรวจนี้มักทำที่คลินิกโดยไม่ต้องดมยาสลบ มีอาการไม่สบายเพียงชั่วครู่

การตรวจปัสสาวะและน้ำอสุจิ

การตรวจปัสสาวะและเพาะเชื้อจากปัสสาวะช่วยยืนยันว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไม่ ในต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง การเพาะเชื้อจากปัสสาวะมักไม่พบแบคทีเรีย เมื่อจำเป็นอาจนัดตรวจน้ำอสุจิเพื่อดูว่ามีสัญญาณการอักเสบหรือไม่ แพทย์อาจใช้แบบสอบถามอาการเพื่อติดตามความรุนแรงและการตอบสนองต่อการรักษา

หากอาการไม่เป็นแบบทั่วไป แพทย์จะแยกความเป็นไปได้อื่นออกด้วย เช่น กระเพาะปัสสาวะอักเสบ ต่อมลูกหมากโต และมะเร็งต่อมลูกหมาก และอาจนัดตรวจอัลตราซาวนด์หรือการตรวจอื่นเมื่อจำเป็น

รายการตรวจ	จุดประสงค์หลัก	ข้อจำกัดที่อาจมี
ซักประวัติและแบบสอบถามอาการ	เข้าใจตำแหน่งที่ปวด อาการปัสสาวะและหลั่งน้ำอสุจิ และติดตามความรุนแรง	เป็นคะแนนจากความรู้สึกของผู้ป่วย ต้องอ่านร่วมกับการตรวจร่างกาย
ตรวจร่างกายและตรวจทางทวารหนักด้วยนิ้ว	ดูว่าต่อมลูกหมากโตหรือกดเจ็บหรือไม่ และแยกปัญหาอื่น	ผลตรวจปกติไม่ได้ตัดต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังออก
ตรวจและเพาะเชื้อจากปัสสาวะ	ยืนยันว่ามีการติดเชื้อแบคทีเรียหรือไม่ และชนิดของเชื้อ	ต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังมักไม่พบแบคทีเรีย
ตรวจน้ำอสุจิ	ดูว่าน้ำอสุจิมีสัญญาณการอักเสบหรือไม่	แพทย์ตัดสินใจตามอาการและความจำเป็น
อัลตราซาวนด์และการตรวจอื่น	แยกต่อมลูกหมากโต ปัญหากระเพาะปัสสาวะ หรือโรคอื่น	เลือกรายการตามอาการและการประเมินของแพทย์

---

การรักษาต่อมลูกหมากอักเสบและการดูแลตัวเองที่บ้าน

ต่อมลูกหมากอักเสบจากแบคทีเรียต้องรักษาด้วยยาปฏิชีวนะ โดยทั่วไปอาการจะค่อย ๆ ดีขึ้นหลังเริ่มรักษาประมาณสองสัปดาห์ แต่การหายสนิทอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์ แม้รู้สึกดีขึ้นแล้วก็ควรกินยาให้ครบตามที่แพทย์สั่ง ไม่หยุดยาเอง หากกินยาประมาณสองวันแล้วอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง ควรกลับไปพบแพทย์โดยเร็ว

การรักษาต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรัง/กลุ่มอาการปวดอุ้งเชิงกรานเรื้อรัง เน้นการควบคุมอาการ เพราะยาปฏิชีวนะไม่ช่วยเมื่อไม่ได้เกิดจากแบคทีเรีย และไม่มีวิธีเดียวที่เหมาะกับทุกคน แพทย์อาจใช้ร่วมกันหลายอย่างตามอาการ เช่น บรรเทาปวด กายภาพบำบัดเพื่อคลายกล้ามเนื้อพื้นเชิงกราน การแช่น้ำอุ่น การฝึกผ่อนคลาย และการสนับสนุนด้านจิตใจ ต้องใช้ความอดทนในการปรับ และอาการอาจเป็นซ้ำได้

ผู้ป่วยต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังหรือปวดอุ้งเชิงกรานบางราย อาจปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับทางเลือกที่ไม่ใช้ยา ดูเรื่องการรักษาต่อมลูกหมากอักเสบเรื้อรังด้วยคลื่นกระแทกพลังงานต่ำ ว่าเหมาะกับตัวเองหรือไม่ ต้องให้แพทย์ประเมิน

การดูแลประจำวัน ทำได้โดยดื่มน้ำมาก ๆ หลีกเลี่ยงการนั่งนาน ออกกำลังเคลื่อนไหวสม่ำเสมอ และลดกาแฟ แอลกอฮอล์ และอาหารเครื่องดื่มรสเผ็ดที่อาจระคายกระเพาะปัสสาวะ เวลาปวดอาจลองแช่น้ำอุ่นเพื่อผ่อนคลาย ช่วงมีอาการไม่จำเป็นต้องงดเพศสัมพันธ์ทั้งหมด แต่หากการหลั่งน้ำอสุจิทำให้ปวดมากขึ้น ให้ปรึกษาแพทย์

ซื้อยาหรืออาหารเสริมรักษาต่อมลูกหมากอักเสบเองได้หรือไม่

ไม่แนะนำ ต่อมลูกหมากอักเสบจากแบคทีเรียและไม่ใช่จากแบคทีเรียมีวิธีดูแลต่างกันโดยสิ้นเชิง และการกินยาปฏิชีวนะเองอาจบดบังอาการ ส่วนอาหารเสริม ขณะนี้ยังไม่มีงานวิจัยเพียงพอที่ยืนยันว่ามีประโยชน์กับคนส่วนใหญ่ ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ใด ๆ ควรปรึกษาแพทย์ก่อน

---

ต่อมลูกหมากอักเสบแบบไหนควรรีบไปพบแพทย์

อาการของต่อมลูกหมากอักเสบอาจคล้ายปัญหากระเพาะปัสสาวะ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ต่อมลูกหมากโต และแม้แต่มะเร็งต่อมลูกหมาก จึงแนะนำให้พบแพทย์เมื่อมีอาการเหล่านี้ หากเป็นกรณีต่อไปนี้ ควรรีบไปพบแพทย์:

ปัสสาวะไม่ออกเลย หรือสายปัสสาวะเล็กและอ่อนแรงมาก: ควรไปพบแพทย์ทันที ดูเรื่องภาวะปัสสาวะคั่ง (หน้าภาษาจีน)เพิ่มเติม

แสบเวลาปัสสาวะ ปัสสาวะบ่อย หรือปวดปัสสาวะกะทันหัน ร่วมกับมีไข้หนาวสั่น

ปัสสาวะมีเลือดปน หรือปวดรุนแรงชัดเจนที่ท้องน้อยและทางเดินปัสสาวะ

กินยาปฏิชีวนะประมาณสองวันแล้วอาการไม่ดีขึ้นหรือแย่ลง

มีสัญญาณว่าการติดเชื้อกระจาย เช่น สับสน พูดไม่ชัด ผิวซีดหรือเขียวคล้ำ เหงื่อเย็น: ให้ไปห้องฉุกเฉินทันที และหากไปเองอย่างปลอดภัยไม่ได้ ให้โทรเบอร์ฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ

อาการนานเกินสามเดือน หรือเป็นซ้ำจนกระทบการนอน การทำงาน และชีวิตประจำวัน

แหล่งอ้างอิงข้อมูลทางการแพทย์

• NHS: Prostatitis
• NIDDK (National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases): Prostatitis: Inflammation of the Prostate
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Prostatitis – nonbacterial
• European Association of Urology (EAU): Guidelines on Chronic Pelvic Pain — Diagnostic Evaluation
• European Association of Urology (EAU): Guidelines on Chronic Pelvic Pain — Management