ปัสสาวะบ่อยและปัสสาวะตอนกลางคืน: สาเหตุ จำนวนครั้งปกติ และการตรวจ

การปัสสาวะตั้งแต่ 8 ครั้งขึ้นไปในเวลากลางวัน หรือตื่นขึ้นมาปัสสาวะตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไปในตอนกลางคืนจนรบกวนการนอนหลับ ถือเป็นภาวะปัสสาวะบ่อยหรือปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน จำนวนครั้งอาจผันแปรตามปริมาณน้ำที่ดื่ม อุณหภูมิ และความเครียด

ประเด็นสำคัญ: ปัสสาวะบ่อยและตื่นมาปัสสาวะตอนกลางคืนอาจเกิดจากพฤติกรรมการดื่มน้ำ การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ต่อมลูกหมากโต ภาวะกระเพาะปัสสาวะบีบตัวไวเกิน หรือโรคหัวใจและหลอดเลือด หากมีอาการปัสสาวะแสบขัด ปัสสาวะเป็นเลือด หรือมีไข้ ควรพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะทันที

---

ปัสสาวะกี่ครั้งถึงเรียกว่าบ่อย? ปัสสาวะตอนกลางคืนกี่ครั้งจึงควรพบแพทย์?

ผู้ใหญ่ที่มีสุขภาพดีมักปัสสาวะประมาณ 4 ถึง 7 ครั้งต่อวัน โดยปริมาตรแต่ละครั้งอยู่ที่ประมาณ 250 ถึง 400 มิลลิลิตร หากไม่ได้ดื่มน้ำมากเกินไปแต่ปัสสาวะเกิน 8 ครั้งในเวลากลางวัน หรือมีอาการปวดปัสสาวะกะทันหัน อาจถือเป็นภาวะปัสสาวะบ่อย

ภาวะปัสสาวะตอนกลางคืนหมายถึงการตื่นขึ้นมาปัสสาวะหลังเข้านอน การตื่นมาปัสสาวะคืนละ 1 ครั้งถือเป็นเรื่องปกติ แต่หากตื่นตั้งแต่ 2 ครั้งขึ้นไปจนรบกวนคุณภาพการนอนหลับ ควรเข้ารับการประเมิน

ความรู้สึกขณะปัสสาวะก็มีความสำคัญเช่นกัน หากมีอาการแสบขัด รู้สึกปัสสาวะไม่สุด หรือกลั้นไม่อยู่ก่อนถึงห้องน้ำ ล้วนเป็นสัญญาณที่ต้องให้ความสนใจ

---

สาเหตุทั่วไปของอาการปัสสาวะบ่อยและปัสสาวะตอนกลางคืนมีอะไรบ้าง?

การเปลี่ยนแปลงความถี่ในการปัสสาวะอาจเกิดจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน ความผิดปกติของระบบทางเดินปัสสาวะ หรือโรคประจำตัวทั่วร่างกาย

สาเหตุทางสรีรวิทยา ได้แก่ การดื่มน้ำ ชา กาแฟ หรือแอลกอฮอล์ในปริมาณมากในเวลาอันสั้น อากาศหนาว หรือความเครียดทางอารมณ์

สาเหตุจากโรค ได้แก่ โรคกระเพาะปัสสาวะอักเสบเฉียบพลันหรือท่อปัสสาวะอักเสบ (มักปัสสาวะแสบขัด) ภาวะกระเพาะปัสสาวะบีบตัวไวเกิน (ปวดปัสสาวะฉับพลันกลั้นยาก) โรคเบาหวาน และภาวะหัวใจล้มเหลวหรือขาบวมที่ของเหลวไหลกลับคืนสู่ระบบไหลเวียนเวลานอนราบ

อาการ / ลักษณะ	สาเหตุที่อาจเกิดขึ้น	คำแนะนำทางคลินิก
ปัสสาวะแสบขัด มีอาการปวดหน่วง	การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ กระเพาะปัสสาวะอักเสบ	ตรวจปัสสาวะทันที รับประทานยาให้ครบตามแพทย์สั่ง
ปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน ปัสสาวะสายเล็ก ไม่สุด	ต่อมลูกหมากโต การอุดกั้นทางเดินปัสสาวะ	ตรวจอัลตราซาวนด์และความเร็วการไหลของปัสสาวะ
ปวดปัสสาวะกะทันหันกลั้นยาก ปัสสาวะเล็ด	กระเพาะปัสสาวะบีบตัวไวเกิน ภาวะกลั้นปัสสาวะไม่ได้	ลดเครื่องดื่มกระตุ้น ฝึกกล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหรือใช้ยา
ดื่มน้ำมากก่อนนอน ขาบวมของเหลวไหลกลับเวลานอน	การขับปัสสาวะตามสรีรวิทยา การกระจายของเหลวจากโรคหัวใจ/ไต	ปรับเวลาดื่มน้ำ ยกขาสูง ตรวจสุขภาพระบบไหลเวียน
ปัสสาวะบ่อยร่วมกับกระหายน้ำ กินจุ น้ำหนักลด	น้ำตาลในเลือดสูงส่งผลให้ปัสสาวะบ่อย	ตรวจระดับน้ำตาลในเลือดขณะอดอาหารและ HbA1c

---

สาเหตุของอาการปัสสาวะบ่อยในเพศชายและเพศหญิงแตกต่างกันอย่างไร?

โครงสร้างทางกายวิภาคที่แตกต่างกันทำให้สาเหตุในชายและหญิงแตกต่างกัน ในผู้ชายสูงวัย โรคต่อมลูกหมากโตที่กดทับท่อปัสสาวะเป็นสาเหตุสำคัญ ทำให้ปัสสาวะสายเล็ก ขัด ไม่พุ่ง และปัสสาวะบ่อยตอนกลางคืน

ผู้หญิงมีท่อปัสสาวะสั้นกว่าจึงติดเชื้อทางเดินปัสสาวะได้ง่ายกว่า รวมถึงการคลอดบุตรหรือการหมดประจำเดือนทำให้กล้ามเนื้ออุ้งเชิงกรานหย่อนคลาย เกิดภาวะกระเพาะปัสสาวะบีบตัวไวเกินหรือปัสสาวะเล็ดได้ง่าย

หากมีอาการปัสสาวะเป็นเลือดทั้งที่มองเห็นได้ด้วยตาเปล่าหรือตรวจพบทางกล้องจุลทรรศน์ ควรศึกษา สาเหตุและการตรวจปัสสาวะเป็นเลือด เพื่อประเมินอย่างละเอียด ผู้ชายที่มีปัญหาการขับถ่ายปัสสาวะควรศึกษา การตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากและ PSA เพิ่มเติม

---

การตรวจทางระบบทางเดินปัสสาวะมีอะไรบ้าง? การจดบันทึกการปัสสาวะทำอย่างไร?

เมื่อไปพบแพทย์ แพทย์จะซักประวัติอย่างละเอียดเกี่ยวกับจำนวนครั้ง ปริมาณ ปัสสาวะตอนกลางคืน พฤติกรรมการดื่มน้ำ และยาที่รับประทาน

การตรวจเบื้องต้น ได้แก่ การตรวจปัสสาวะเพื่อหาการอักเสบ การติดเชื้อ หรือเลือดในปัสสาวะ อัลตราซาวนด์วัดปริมาณปัสสาวะตกค้างและขนาดต่อมลูกหมาก การส่องกล้องกระเพาะปัสสาวะไม่จำเป็นต้องทำกับทุกคนในระยะแรก

การจดบันทึกการปัสสาวะเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์มาก ควรบันทึกเวลาและปริมาณน้ำที่ดื่ม เวลาและปริมาณปัสสาวะติดต่อกัน 2 ถึง 3 วัน

หากต้องการตรวจวินิจฉัยสาเหตุของอาการปัสสาวะผิดปกติ สามารถศึกษา ข้อมูลการตรวจรักษาระบบทางเดินปัสสาวะ เพื่อเข้ารับการตรวจโดยแพทย์เฉพาะทาง

---

อาการเตือนแบบใดที่ควรรีบไปพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะทันที?

หากปัสสาวะบ่อยจากการดื่มน้ำมากชั่วคราว มักดีขึ้นเมื่อปรับพฤติกรรม แต่หากมีอาการต่อเนื่องเกิน 1 สัปดาห์ หรือมีไข้ ปวดหลัง หนาวสั่น ควรพบแพทย์ทันที

หากปัสสาวะเป็นสีแดงหรือสีชา หรือปัสสาวะไม่ออกอย่างกะทันหัน (ภาวะปัสสาวะคั่งเฉียบพลัน) ถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาทันที

หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับอาการทางเดินปัสสาวะ สามารถศึกษา ข้อมูลการตรวจรักษาระบบทางเดินปัสสาวะ เพื่อนัดหมายพบแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะ

ข้อมูลอ้างอิงทางการแพทย์อย่างเป็นทางการ

• สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NIH / NIDDK): Bladder Control Problems (การควบคุมกระเพาะปัสสาวะ)
• สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (NIH / NIDDK): Prostate Enlargement (ต่อมลูกหมากโต)
• บริการสุขภาพแห่งชาติสหราชอาณาจักร (NHS): Urinary incontinence & bladder symptoms (คำแนะนำอาการทางเดินปัสสาวะ)
• สมาคมระบบทางเดินปัสสาวะแห่งอเมริกา (AUA): Management of Lower Urinary Tract Symptoms Guideline (แนวทางอาการทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง)