Đi tiểu từ 8 lần trở lên vào ban ngày, hoặc thức dậy đi tiểu từ 2 lần trở lên vào ban đêm gây gián đoạn giấc ngủ, thường được xem là tiểu nhiều lần hoặc tiểu đêm. Tần suất tiểu tiện có thể thay đổi tùy lượng nước uống, thời tiết và tâm lý, không nên quá lo lắng nếu chỉ xảy ra tạm thời.
Điểm chính: Tiểu nhiều lần và tiểu đêm có thể bắt nguồn từ thói quen uống nước, nhiễm trùng đường tiết niệu, phì đại tuyến tiền liệt, bàng quang tăng hoạt hoặc bệnh tim mạch. Nếu kèm theo đau buốt, tiểu ra máu, sốt hoặc bí tiểu, cần đi khám ngay để được bác sĩ tiết niệu đánh giá.
Đi tiểu bao nhiêu lần là nhiều? Tiểu đêm mấy lần thì cần đi khám?
Người trưởng thành khỏe mạnh thường đi tiểu từ 4 đến 7 lần mỗi ngày, với thể tích mỗi lần khoảng 250 đến 400 ml. Nếu không uống quá nhiều nước mà đi tiểu trên 8 lần vào ban ngày, kèm lượng nước tiểu ít hoặc mót tiểu gấp, đó có thể là chứng tiểu nhiều lần.
Tiểu đêm được định nghĩa là thức dậy để đi tiểu sau khi đã ngủ. Đi tiểu 1 lần mỗi đêm thường là sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu thức dậy từ 2 lần trở lên làm ảnh hưởng giấc ngủ và mệt mỏi vào ban ngày, bạn nên đi khám chuyên khoa.
Cảm giác khi đi tiểu cũng rất quan trọng. Cảm giác đau rát buốt, tiểu không hết hoặc són tiểu trước khi kịp vào nhà vệ sinh đều là các triệu chứng cần lưu ý.
Các nguyên nhân phổ biến gây tiểu nhiều lần và tiểu đêm?
Sự thay đổi tần suất tiểu tiện có thể do thói quen sinh hoạt, bệnh lý đường tiết niệu hoặc các bệnh lý toàn thân.
Nguyên nhân sinh lý gồm uống nhiều nước, trà, cà phê hoặc rượu bia trong thời gian ngắn; thời tiết lạnh hoặc căng thẳng tâm lý cũng có thể làm tăng số lần đi tiểu tạm thời.
Nguyên nhân bệnh lý bao gồm viêm bàng quang cấp hoặc viêm niệu đạo (kèm tiểu buốt), bàng quang tăng hoạt (mót tiểu gấp khó nhịn), đái tháo đường kiểm soát kém gây đa niệu thẩm thấu, hoặc suy tim và phù chân khiến dịch hồi lưu về tuần hoàn khi nằm ngủ vào ban đêm.
| Triệu chứng / Dấu hiệu | Nguyên nhân có thể | Khuyến nghị lâm sàng |
|---|---|---|
| Tiểu nhiều kèm tiểu buốt rát, mót tiểu | Nhiễm trùng tiết niệu, viêm bàng quang cấp | Xét nghiệm nước tiểu sớm; uống đủ thuốc theo đơn |
| Tiểu đêm kèm dòng tiểu yếu, tiểu không hết | Phì đại tuyến tiền liệt lành tính, tắc nghẽn cổ bàng quang | Siêu âm và đo niệu dòng đồ theo chỉ định của bác sĩ |
| Mót tiểu gấp đột ngột, són tiểu | Bàng quang tăng hoạt, tiểu không tự chủ khẩn cấp | Hạn chế chất kích thích, tập cơ sàn chậu hoặc dùng thuốc |
| Uống nhiều nước trước khi ngủ, phù chân hồi lưu ban đêm | Đa niệu sinh lý, suy tim hoặc rối loạn tuần hoàn thận | Điều chỉnh giờ uống nước; kê cao chân; kiểm tra sức khỏe |
| Tiểu nhiều kèm khát nhiều, ăn nhiều, sụt cân | Tăng đường huyết gây đa niệu thẩm thấu | Xét nghiệm đường huyết lúc đói và HbA1c |
Nguyên nhân tiểu nhiều lần khác nhau như thế nào giữa nam và nữ?
Cấu tạo giải phẫu khác nhau dẫn đến nguyên nhân tiểu nhiều lần ở nam và nữ có sự khác biệt. Ở nam giới lớn tuổi, tăng sinh lành tính tuyến tiền liệt chèn ép niệu đạo gây tiểu yếu, ngắt quãng, tiểu không hết và tiểu đêm nhiều lần.
Phụ nữ có niệu đạo ngắn hơn nên dễ bị nhiễm trùng tiết niệu. Sau sinh nở hoặc mãn kinh, sự suy yếu của cơ sàn chậu cũng dễ dẫn đến bàng quang tăng hoạt hoặc són tiểu khi gắng sức.
Nếu có tiểu ra máu mắt thường hoặc vi thể, nên tham khảo nguyên nhân và xét nghiệm tiểu ra máu để được đánh giá chi tiết. Nam giới có rối loạn tiểu tiện hoặc tiền sử gia đình nên tìm hiểu thêm về tầm soát ung thư tuyến tiền liệt và PSA.
Khám tiết niệu gồm những xét nghiệm gì? Cách ghi nhật ký bàng quang?
Khi đi khám tiết niệu, bác sĩ sẽ hỏi kỹ về số lần đi tiểu, thể tích mỗi lần, số lần tiểu đêm, thói quen uống nước, bệnh mạn tính và thuốc đang dùng.
Các xét nghiệm cơ bản gồm xét nghiệm nước tiểu để loại trừ viêm nhiễm, tiểu máu hoặc đường niệu; siêu âm đo thể tích bàng quang tồn lưu và tuyến tiền liệt; hoặc đo niệu dòng đồ. Nội soi bàng quang không phải là xét nghiệm cần làm cho mọi bệnh nhân ngay từ đầu.
Nhật ký bàng quang là công cụ hữu ích. Hãy ghi chép thời gian và lượng nước uống, thời gian và lượng nước tiểu mỗi lần trong 2 đến 3 ngày liên tiếp.
Để tìm hiểu rõ nguyên nhân rối loạn tiểu tiện, bạn có thể tham khảo thông tin khám chuyên khoa tiết niệu để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám.
Những triệu chứng cảnh báo nào cần đi khám tiết niệu ngay lập tức?
Nếu chỉ đi tiểu nhiều do uống nhiều nước, tình trạng sẽ cải thiện khi điều chỉnh thói quen. Nhưng nếu kéo dài trên 1 tuần, làm mất ngủ nghiêm trọng, hoặc kèm sốt, đau hông lưng, ớn lạnh, đau bụng dưới dữ dội, hãy đi khám ngay.
Nước tiểu có màu đỏ hoặc sẫm màu (tiểu máu), hoặc đột ngột không thể đi tiểu được (bí tiểu cấp), là tình trạng khẩn cấp cần can thiệp y tế ngay.
Nếu có thắc mắc về triệu chứng tiểu tiện, hãy tham khảo thông tin khám chuyên khoa tiết niệu để đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa tiết niệu.
Không nhất thiết. Nếu do thói quen uống nước, chỉ cần điều chỉnh sinh hoạt. Nếu do nhiễm trùng, bàng quang tăng hoạt hoặc phì đại tuyến tiền liệt, bác sĩ sẽ chỉ định thuốc phù hợp.
Thức dậy 1 lần mỗi đêm thường là bình thường nếu giấc ngủ không bị xáo trộn. Thức dậy từ 2 lần trở lên kèm mệt mỏi ban ngày mới cần thăm khám.
Không nên hạn chế nước quá mức. Thiếu nước khiến nước tiểu cô đặc gây kích thích bàng quang và tăng nguy cơ sỏi, viêm nhiễm. Hãy uống đủ nước ban ngày và giảm uống nước 2 giờ trước khi ngủ.
Chuẩn bị danh sách thuốc đang dùng và ghi lại nhật ký bàng quang trong 2 đến 3 ngày để giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác.
Tiểu nhiều do ăn uống hoặc thời tiết có thể tự hết; nhưng nếu kéo dài trên 1 tuần hoặc có sốt, tiểu máu, đau buốt, bí tiểu, cần đi khám chuyên khoa ngay.
Tài liệu y khoa tham khảo chính thức
- Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH / NIDDK): Bladder Control Problems (Kiểm soát bàng quang)
- Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH / NIDDK): Prostate Enlargement (Phì đại tuyến tiền liệt)
- Cơ quan Y tế Quốc gia Anh (NHS): Urinary incontinence & bladder symptoms (Triệu chứng bàng quang)
- Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA): Management of Lower Urinary Tract Symptoms Guideline (Hướng dẫn triệu chứng đường tiểu dưới)
Lời khuyên từ bác sĩ tiết niệu
- Uống đủ nước ban ngày, tránh nhịn tiểu quá lâu; hạn chế nước, trà và cà phê 2 giờ trước khi đi ngủ.
- Ghi nhật ký bàng quang 2 đến 3 ngày để theo dõi số lần và thể tích nước tiểu, cung cấp thông tin cho bác sĩ.
- Không tự ý mua thuốc nếu tiểu nhiều đi kèm đau buốt, tiểu máu, sốt hoặc khó tiểu.
- Các thuốc huyết áp hoặc lợi tiểu có thể ảnh hưởng đến bài tiết nước tiểu; hãy thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang dùng.
Tiểu nhiều lần và tiểu đêm xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Thăm khám trực tiếp và chẩn đoán chuyên khoa là điều kiện tiên quyết để xây dựng kế hoạch điều trị hiệu quả.
