Nếu đột nhiên không tiểu được, nhất là khi kèm đau tức hạ vị, có thể là bí tiểu cấp. Hãy đến khoa cấp cứu để được đánh giá ngay, đừng trì hoãn bằng cách uống rất nhiều nước hoặc rặn mạnh để ép nước tiểu ra.
Bí tiểu là tình trạng bàng quang không thể làm trống đủ. Nam và nữ đều có thể gặp. Với bí tiểu mạn, đôi khi vẫn tiểu được, thậm chí chỉ thấy đi tiểu nhiều lần hoặc són tiểu. Việc vẫn tiểu ra được một ít không đủ để kết luận là không có vấn đề.
Điểm chính
Không tiểu được đột ngột thì cần khám ngay. Tia tiểu yếu kéo dài hoặc cảm giác tiểu không hết cũng nên được đánh giá. Nguyên nhân có thể liên quan tắc ở lối ra, co bóp bàng quang hoặc chức năng thần kinh, thuốc, hoặc sau phẫu thuật. Kiểm tra thường gồm đo nước tiểu tồn dư; cách xử trí tùy nguyên nhân. Thông tiểu không có nghĩa là sau này luôn phải mang ống thông.
Bí tiểu có những triệu chứng nào? Vẫn tiểu được thì có thể bị không?
Bí tiểu cấp thường xuất hiện đột ngột. Có thể có cảm giác muốn tiểu rất mạnh, hạ vị căng đau, nhưng không tiểu ra được. Bí tiểu mạn có thể tăng dần, triệu chứng không phải lúc nào cũng rõ. Tiểu từng ít một nhiều lần, tia tiểu chậm hơn, tiểu xong vẫn muốn tiểu, hoặc són tiểu không báo trước, đều đáng kể với bác sĩ.
Cảm giác tiểu không hết không đồng nghĩa với chẩn đoán bí tiểu; vẫn cần kiểm tra mức độ làm trống của bàng quang. Nếu lo ngại chính là phải đi vệ sinh quá thường xuyên, có thể xem thêm nguyên nhân tiểu nhiều lần và tiểu đêm, cũng như khi nào nên được đánh giá.
| Tình huống | Biểu hiện có thể gặp | Hướng xử trí |
|---|---|---|
| Đột nhiên không tiểu được | Muốn tiểu nhưng không ra, có thể đau tức hạ vị | Đến cấp cứu ngay, đừng chờ tự hết |
| Dần dần tiểu không hết | Tia tiểu yếu, từng ít một nhiều lần, tiểu xong vẫn muốn tiểu hoặc són tiểu | Đặt lịch khám tiết niệu và đo nước tiểu tồn dư; nếu đột ngột nặng hơn thì khám sớm |
| Tổng lượng nước tiểu giảm rõ | Có thể ít cảm giác muốn tiểu, hạ vị cũng không nhất thiết căng | Không hẳn là bí tiểu; cần đánh giá mất nước, chức năng thận hoặc nguyên nhân khác |
Vì sao không tiểu được? Chỉ phì đại tiền liệt tuyến mới gây ra thôi sao?
Lối ra của nước tiểu bị tắc
Phì đại tiền liệt tuyến có thể cản đường tiểu, nhưng hẹp niệu đạo, sỏi hoặc cục máu gần cổ bàng quang, sa tạng chậu và táo bón nặng cũng có thể gây vấn đề. Nữ cũng có thể bị bí tiểu. Vôi hóa tuyến tiền liệt thường thấy trên báo cáo khám sức khỏe cũng không có nghĩa là lối ra đã bị tắc; không nên xem hai việc là một.
Bàng quang co bóp kém hoặc tín hiệu thần kinh bất thường
Tổn thương thần kinh do đái tháo đường, bệnh hoặc chấn thương tủy sống, và cơ bàng quang co không đủ đều có thể ảnh hưởng việc làm trống. Một số người gặp hơn một vấn đề cùng lúc.
Thuốc, nhiễm trùng và ảnh hưởng sau phẫu thuật
Một số thuốc kháng histamine, thuốc giảm nghẹt mũi, thuốc kháng cholinergic hoặc thuốc giảm đau nhóm opioid có thể ảnh hưởng việc đi tiểu. Sau gây mê hoặc phẫu thuật vùng chậu, đôi khi cũng tạm thời không tiểu được. Hãy mang danh sách thuốc kê đơn, thuốc mua sẵn và thực phẩm bổ sung để bác sĩ đối chiếu, không tự ngưng hoặc tự thêm thuốc.
Nhiễm trùng hoặc viêm cũng có thể làm việc đi tiểu khó hơn. Nếu kèm cảm giác nóng rát đau, xem các nguyên nhân thường gặp của tiểu buốt. Nam giới nếu đồng thời khó chịu vùng tầng sinh môn cũng có thể tìm hiểu cách đánh giá viêm tuyến tiền liệt. Không tự dùng kháng sinh chỉ dựa vào triệu chứng.
Không tiểu được thì phải chờ bao lâu? Khi nào cần đi khám ngay?
Nếu đột nhiên hoàn toàn không tiểu được, hãy khám ngay. Không cần chờ một số giờ nhất định, hay đến khi đau không chịu nổi. Dù đau không rõ, cũng không loại trừ bí tiểu cần được xử trí.
Nếu khó tiểu kèm sốt, ớn lạnh, đau lưng, nôn hoặc mệt lả rõ, cần được đánh giá y tế ngay. Không tiểu được sau phẫu thuật hoặc sau khi rút ống thông cũng nên liên hệ ngay đội ngũ điều trị trước đó; nếu không liên lạc được kịp thì đến cấp cứu.
Tiểu ra nhiều máu, có cục máu và dòng tiểu bị tắc, cũng nên đến cấp cứu. Các tình huống tiểu ra máu khác có thể xem tiểu ra máu: kiểm tra và khi nào cần khám. Đừng quy mọi triệu chứng cho vấn đề tiền liệt tuyến.
Trước khi được khám, đừng cố ép nước tiểu bằng cách uống rất nhiều nước, uống rượu, ấn mạnh hạ vị hoặc rặn đi rặn lại. Cũng đừng tự luồn dụng cụ. Uống nước thông thường không giải được tắc ở lối ra; triệu chứng cấp cần được xử trí chuyên môn.
Bác sĩ sẽ làm những kiểm tra nào? Lượng nước tiểu tồn dư nghĩa là gì?
Bác sĩ sẽ hỏi thời điểm triệu chứng bắt đầu, lượng nước tiểu gần đây, thuốc đang dùng, táo bón, phẫu thuật và bệnh thần kinh, rồi tùy tình huống khám hạ vị, tuyến tiền liệt, vùng chậu hoặc chức năng thần kinh. Việc xử trí bí tiểu cấp không nên bị chậm lại chỉ để chờ làm đủ mọi xét nghiệm.
Lượng nước tiểu tồn dư là lượng nước tiểu còn trong bàng quang sau khi tiểu. Có thể đo bằng siêu âm bàng quang hoặc bằng thông tiểu. Kết quả cần được đọc cùng triệu chứng, thời điểm đo và các kiểm tra khác. Không nên tự đánh giá mức độ nặng dựa trên một con số tìm được trên mạng, và không có một ngưỡng duy nhất áp dụng cho mọi người.
Xét nghiệm nước tiểu giúp đánh giá nhiễm trùng hoặc tiểu ra máu. Khi cần, có thể xét nghiệm máu về chức năng thận và điện giải, hoặc siêu âm hệ tiết niệu. Đo lưu lượng nước tiểu, niệu động học hoặc nội soi bàng quang được chỉ định theo từng nghi vấn, không phải ai cũng cần.
Bí tiểu được xử trí thế nào? Thông tiểu xong còn cần điều trị nữa không?
Bí tiểu cấp thường cần được nhân viên y tế thông tiểu để dẫn lưu nước tiểu trong bàng quang, rồi mới tìm nguyên nhân. Cách thông tiểu, thời gian lưu ống và khi nào thử rút ống do bác sĩ quyết định, dựa trên chức năng đi tiểu và tình trạng chung.
Về sau có thể điều chỉnh thuốc liên quan, xử trí táo bón hoặc nhiễm trùng, hoặc dùng thuốc phù hợp cho tắc nghẽn liên quan tuyến tiền liệt. Làm trống kém kéo dài đôi khi cần thông tiểu ngắt quãng hoặc ống thông lưu, phải được đội ngũ y tế hướng dẫn và theo dõi.
Nếu có tắc nghẽn cấu trúc rõ, bí tiểu tái diễn hoặc biến chứng liên quan, bác sĩ có thể bàn về phẫu thuật. Vẫn cần so sánh thuốc, thông tiểu và các lựa chọn khác, đồng thời giải thích các nguy cơ thay đổi theo kiểu mổ, như chảy máu, nhiễm trùng và ảnh hưởng đến việc đi tiểu hoặc chức năng tình dục. Nếu bàng quang co kém, sau khi giải phóng chỗ tắc vẫn có thể cần hỗ trợ để tiểu. Sau mổ hãy chăm sóc và tái khám theo hướng dẫn; nếu sốt, tiểu ra nhiều máu hoặc lại không tiểu được, hãy khám ngay.
Trang này cung cấp thông tin giáo dục chung, không thay thế việc khám bệnh. Lựa chọn điều trị cần được bác sĩ tiết niệu đánh giá trực tiếp.
Mang ống thông về nhà cần lưu ý gì? Khi nào nên tái khám sớm hơn?
Trước khi ra viện, hãy xác nhận cách chăm sóc ống thông, lịch tái khám hoặc rút ống, và cách liên hệ khi có vấn đề. Rửa tay trước và sau khi chạm vào dụng cụ ống thông, giữ ống không bị gập. Nếu dùng túi chứa nước tiểu, để túi thấp hơn bàng quang. Không tự rút ống hay tự bơm rửa đường ống.
Nếu ống không ra nước tiểu và hạ vị căng đau, ống tuột ra, nước tiểu đỏ tươi hoặc có cục máu, hoặc có sốt ớn lạnh, hãy liên hệ đội ngũ y tế ngay. Nếu không liên lạc được hoặc triệu chứng rõ, hãy đến cấp cứu.
Uống nước theo lời dặn của bác sĩ; người cần hạn chế dịch phải điều chỉnh riêng. Tránh nhịn tiểu lâu và xử trí táo bón. Sau khi rút ống vẫn theo dõi cách đi tiểu. Báo lại nếu lượng nước tiểu giảm, tia tiểu yếu hơn, hoặc lại không tiểu được.
Câu hỏi thường gặp về bí tiểu
Không hẳn. Tiểu ra một ít không có nghĩa là bàng quang đã trống. Nếu đột nhiên không tiểu bình thường được, kèm cảm giác muốn tiểu rõ hoặc đau tức hạ vị, hãy đến cấp cứu để được đánh giá ngay.
Khi đột nhiên không tiểu được, đừng chờ cải thiện bằng cách uống rất nhiều nước. Nếu lối ra bị tắc, thêm nước không giải quyết được vấn đề và có thể làm khó chịu tăng. Hãy khám ngay.
Một số thuốc kháng histamine hoặc thuốc giảm nghẹt mũi có thể ảnh hưởng việc đi tiểu. Hãy mang bao bì thuốc để bác sĩ hoặc dược sĩ đối chiếu, không tự điều chỉnh thuốc. Nếu đã đột nhiên không tiểu được, hãy đi khám trước.
Có. Sa tạng chậu, thay đổi sau sinh hoặc sau mổ, thuốc và vấn đề chức năng thần kinh đều có thể liên quan. Cần đánh giá theo triệu chứng và kiểm tra, không thể loại trừ chỉ vì giới tính.
Không hẳn. Việc có rút được ống hay không tùy thuộc nguyên nhân, chức năng bàng quang và cách đi tiểu sau đó, do bác sĩ đánh giá. Đừng tự rút ống. Nếu sau khi rút lại không tiểu được, hãy báo lại hoặc khám ngay.
Tài liệu y khoa chính thức
- NIH／NIDDK: Định nghĩa bí tiểu và khác biệt cấp tính với mạn tính
- NIH／NIDDK: Triệu chứng, nguyên nhân và khi nào cần khám
- NIH／NIDDK: Lượng nước tiểu tồn dư và các xét nghiệm chẩn đoán
- NIH／NIDDK: Thông tiểu và điều trị tiếp theo
- NIH／NIDDK: Thói quen sinh hoạt và phòng ngừa
- NHS: Sinh hoạt với ống thông tiểu và dấu hiệu cần khám
Nhắc nhở khi khám và chăm sóc
- Đột nhiên không tiểu được thì hãy khám ngay; chịu được đau hay vẫn nhỏ được vài giọt không phải lý do để chờ.
- Nếu tia tiểu yếu kéo dài, tiểu không hết hoặc són tiểu, hãy sắp xếp được đánh giá; ghi lại triệu chứng và mang đủ danh sách thuốc.
- Sau thông tiểu vẫn cần tìm nguyên nhân. Tái khám đúng hẹn để đánh giá việc đi tiểu và xem có rút ống được không.
- Đừng tự ngưng thuốc, tự thêm thuốc hoặc tự thao tác ống thông. Việc chăm sóc có vấn đề thì liên hệ đội ngũ y tế.
Ưu tiên trong bí tiểu là xác định có cần dẫn lưu khẩn hay không, rồi tìm vì sao bàng quang không làm trống được. Nguyên nhân và quá trình hồi phục khác nhau ở mỗi người. Hãy để bác sĩ tiết niệu đánh giá trực tiếp và sắp xếp theo dõi.
