Khi đi tiểu thấy tia nước tiểu nhỏ đi, phải rặn mới tiểu ra được, có người cho rằng đó chỉ là phì đại tuyến tiền liệt, cũng có người nghĩ lớn tuổi vốn dĩ như vậy. Tuy nhiên, việc đi tiểu không thông suốt không hẳn lúc nào cũng là vấn đề ở tuyến tiền liệt.
Hẹp niệu đạo là tình trạng một vị trí nào đó ở niệu đạo bị thu hẹp do sẹo hoặc các nguyên nhân khác, khiến dòng nước tiểu đi qua bị cản trở. Tình trạng này thường gặp ở nam giới hơn, nhưng nữ giới cũng có thể mắc phải. Việc có cần điều trị hay không còn tùy thuộc vào mức độ hẹp, có gây tiểu khó hay không, cũng như có ảnh hưởng đến bàng quang hoặc thận hay không; không phải cứ phát hiện hẹp là nhất thiết phải phẫu thuật.
Hẹp niệu đạo và phì đại tuyến tiền liệt khác nhau như thế nào?
Phì đại tuyến tiền liệt là tình trạng mô tuyến tiền liệt to ra và có thể chèn ép vào niệu đạo; còn hẹp niệu đạo là bản thân lòng niệu đạo bị thu hẹp, thường liên quan đến mô sẹo. Cả hai đều có thể làm dòng tiểu yếu đi, nhưng cách thăm khám và hướng xử trí lại khác nhau.
Tình trạng để lại sẹo ở niệu đạo có thể liên quan đến các trường hợp sau:
- Chấn thương vùng khung chậu hoặc tầng sinh môn.
- Tổn thương do đặt ống thông tiểu, thăm khám hoặc phẫu thuật qua ngả niệu đạo.
- Nhiễm trùng hoặc viêm niệu đạo.
- Thay đổi mô sau xạ trị.
- Viêm mạn tính do bệnh lý da tại chỗ.
Cũng có người không tìm được nguyên nhân rõ ràng. Việc từng đặt ống thông tiểu hoặc làm thủ thuật thăm khám không đồng nghĩa chắc chắn sẽ bị hẹp; tuy nhiên, nếu sau đó dòng tiểu yếu dần đi, những tiền sử này rất đáng để thông báo cho bác sĩ.
Hẹp niệu đạo có những triệu chứng gì?
Thường gặp là dòng tiểu yếu đi, tia tiểu nhỏ lại, khi tiểu phải rặn, hoặc mất nhiều thời gian hơn mới tiểu xong. Cũng có thể xuất hiện tình trạng tia tiểu tách nhánh, bắn tung tóe không tập trung, cảm giác tiểu không hết, nhỏ giọt sau khi tiểu, tiểu nhiều lần hoặc tiểu gấp.
Một số người bị nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, hoặc đau khi đi tiểu. Khi nặng có thể hoàn toàn không tiểu ra được, dẫn đến bí tiểu.
Tuy nhiên, tia tiểu nhỏ đi hoặc tách nhánh không đồng nghĩa chắc chắn mắc hẹp niệu đạo. Phì đại tuyến tiền liệt, viêm niệu đạo, sỏi hoặc lực co bóp bàng quang kém đi cũng có thể gây biểu hiện tương tự, cần thăm khám mới phân biệt được.
Những trường hợp nào không nên trì hoãn?
Khi dòng tiểu tiếp tục nhỏ dần, việc đi tiểu ngày càng tốn sức, hoặc nhiễm trùng tái diễn, người bệnh nên thu xếp khám chuyên khoa tiết niệu, không cần đợi đến lúc hoàn toàn không tiểu ra được mới xử trí.
Đột ngột hoàn toàn không tiểu ra được, đặc biệt khi kèm căng tức và đau vùng bụng dưới, cần đi khám ngay lập tức. Không nên cố tự giải quyết bằng cách uống nước liên tục hay gắng sức rặn tiểu.
Nếu có sốt, ớn lạnh, đau vùng thắt lưng rõ rệt, tiểu máu kèm cục máu đông, hoặc tổng trạng xấu đi, người bệnh cũng cần được đánh giá sớm và đến khoa cấp cứu khi cần thiết. Những biểu hiện này có thể liên quan đến nhiễm trùng hoặc các tình trạng cấp tính khác, không thể chỉ xem là vấn đề đi tiểu vốn có.
Bác sĩ sẽ thực hiện những kiểm tra gì?
Bác sĩ sẽ tìm hiểu trước về triệu chứng, tiền sử chấn thương, cũng như trước đây từng đặt ống thông tiểu, phẫu thuật hay xạ trị hay chưa, rồi tùy tình trạng mà sắp xếp kiểm tra.
Xét nghiệm nước tiểu giúp nhận biết có nhiễm trùng hoặc tiểu máu hay không; đo niệu dòng đồ giúp quan sát tốc độ đi tiểu và dạng dòng tiểu; siêu âm bàng quang sau khi đi tiểu giúp xem còn nước tiểu tồn dư hay không.
Những kiểm tra này giúp đánh giá việc đi tiểu có bị cản trở hay không, nhưng chưa chắc đủ để riêng lẻ chẩn đoán xác định hẹp niệu đạo. Nếu vẫn còn nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm:
- Nội soi niệu đạo bàng quang để quan sát trực tiếp bên trong niệu đạo.
- Chụp niệu đạo ngược dòng hoặc các chẩn đoán hình ảnh khác để xác định vị trí và phạm vi đoạn hẹp.
Không phải ai cũng cần làm hết mọi kiểm tra; việc lựa chọn sẽ dựa trên bệnh sử, triệu chứng và kết quả ban đầu.
Có nhất thiết phải nong hoặc phẫu thuật không?
Không nhất thiết. Khi mức độ hẹp nhẹ, triệu chứng không rõ, đồng thời không có nước tiểu tồn dư đáng kể, nhiễm trùng tái đi tái lại hay ảnh hưởng khác, bác sĩ có thể theo dõi trước rồi tùy tình trạng mà tái khám hoặc theo dõi tiếp.
Nếu cần can thiệp, các phương pháp thường gặp gồm:
- Nong niệu đạo: dùng dụng cụ mở rộng dần vị trí bị hẹp.
- Xẻ niệu đạo nội soi: cắt mô sẹo gây hẹp qua đường nội soi.
- Tạo hình niệu đạo: sửa chữa niệu đạo tùy theo tình trạng tổn thương, khi cần có thể dùng mô của chính người bệnh để tái tạo.
Việc lựa chọn không thể chỉ dựa vào thủ thuật nào đơn giản hơn, mà còn phải cân nhắc vị trí, phạm vi, nguyên nhân gây hẹp, cũng như trước đó đã từng điều trị hay chưa. Phẫu thuật tạo hình niệu đạo cũng không nhất thiết phải đợi các phương pháp khác thất bại nhiều lần mới đem ra trao đổi.
Sau khi nong hoặc xẻ niệu đạo nội soi, mô sẹo vẫn có thể làm niệu đạo hẹp trở lại; phẫu thuật tạo hình niệu đạo cũng có nguy cơ tái phát và rủi ro liên quan đến phẫu thuật, không thể đảm bảo sau xử trí sẽ không bao giờ xuất hiện lại.
Nếu đã hoàn toàn không tiểu được, đội ngũ y tế sẽ đánh giá trước cách dẫn lưu nước tiểu an toàn, rồi mới sắp xếp điều trị tiếp theo. Một số người có thể cần học cách tự thông tiểu ngắt quãng hoặc tự nong, nhưng bắt buộc phải được đánh giá riêng và hướng dẫn chuyên môn, tuyệt đối không tự mua dụng cụ về thử.
Sinh hoạt hằng ngày có thể phối hợp như thế nào?
Uống nhiều nước, dùng các loại đồ uống đặc biệt hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe không thể làm trôi mở mô sẹo đã hình thành ở niệu đạo. Đừng vì tiểu không thông mà cố ép uống thật nhiều nước; khi có bệnh tim hoặc bệnh thận, càng phải điều chỉnh lượng nước uống theo dặn dò của bác sĩ cho từng cá nhân.
Khi đi khám, việc trình bày rõ ràng tiền sử đặt ống thông tiểu, phẫu thuật, chấn thương và nhiễm trùng trước đây thường giúp ích nhiều hơn là tự đoán nguyên nhân. Nếu có nghi ngờ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục, cũng nên đi khám kiểm tra, không tự ý tìm thuốc uống.
Sau khi điều trị, nếu dòng tiểu lại yếu dần, tiểu không hết, hoặc xuất hiện triệu chứng nhiễm trùng, cần tái khám để xác nhận. Đừng vì đã từng xử trí qua mà cho rằng không thể bị hẹp lại.
Câu hỏi thường gặp
Chưa chắc. Tia tiểu chẻ nhánh hoặc bắn tung tóe có thể do những nguyên nhân khác nhau. Nếu tình trạng này kéo dài, hoặc đồng thời có dòng tiểu yếu đi, tiểu phải rặn sức, đau rát, nên đi khám để được đánh giá.
Hẹp niệu đạo không nhất thiết gây đau. Tình trạng tiểu phải gắng sức kéo dài hoặc tiểu không hết, dù không đau, cũng đáng để đi kiểm tra. Việc có cần điều trị hay không phải dựa vào kết quả kiểm tra, chứ không thể chỉ dựa vào cảm giác đau hay không để phán đoán.
Chưa chắc. Nếu tái phát nhiều lần, bác sĩ sẽ đánh giá lại đặc điểm đoạn hẹp và quá trình điều trị trước đây để trao đổi xem có phù hợp với hướng xử trí khác hay không, bao gồm cả tạo hình niệu đạo, chứ không phải ai cũng lặp đi lặp lại mãi cùng phương pháp.
Có, nhưng tương đối ít gặp. Nếu nữ giới bị tiểu khó kéo dài hoặc nhiễm trùng tái diễn, cũng cần tìm ra nguyên nhân, không thể chỉ vì giới tính mà loại trừ khả năng này.
