Nhiều người cho rằng dương vật không có xương nên không thể bị “gãy”. Thực ra, tình trạng gãy dương vật nói đến ở đây không phải là gãy xương, mà là sự rách lớp bao trắng (tunica albuginea) nâng đỡ thể hang khi dương vật đang cương cứng.
Tình trạng này thường xảy ra khi quan hệ tình dục, hoặc khi ai đó cố bẻ gập dương vật đang cương: đột ngột nghe hoặc cảm thấy một tiếng rắc hay bụp, dương vật xìu xuống ngay lập tức, tiếp theo là đau, sưng nề và bầm tím. Khi đó cần đi khám ngay. Việc tự chườm đá theo dõi tại nhà, hoặc đợi đến giờ khám phòng khám thông thường mới xử lý đều không phù hợp.
Tại sao lại xảy ra? Khác gì với cong dương vật?
Khi cương cứng, lớp bao trắng bị kéo căng và trở nên mỏng hơn. Nếu có ngoại lực đột ngột làm dương vật bị gập quá mức hoặc va đập mạnh, bao trắng có thể bị rách, máu tràn ra các mô xung quanh khiến bên ngoài trông giống như một vết bầm máu nặng.
Các tình huống thường gặp bao gồm:
- Khi quan hệ tình dục, dương vật trượt ra ngoài rồi đâm mạnh vào cơ thể bạn tình dẫn đến bị gập cưỡng bức.
- Dùng lực bẻ gập hoặc tác động mạnh vào dương vật đang cương cứng.
- Ít gặp hơn là té ngã, lăn trở mình đè trúng, hoặc các ngoại lực khác tác động lúc dương vật đang cương.
Tình trạng này khác với chứng cong dương vật mắc phải (Peyronie) hình thành từ từ theo thời gian. Tình trạng cong mắc phải đa phần do mô sẹo hoặc mảng xơ lâu ngày làm ảnh hưởng đến hình dạng và hướng cương; còn gãy dương vật là vết rách cấp tính ngay tại thời điểm chấn thương. Một số người sau khi bị gãy dương vật nếu không được xử trí đầy đủ thì về sau cũng có thể bị cong, nhưng không thể đánh đồng hai tình trạng này làm một.
Cũng không phải mọi trường hợp nghe thấy “tiếng rắc” hay bầm tím đều đồng nghĩa với rách bao trắng. Vỡ mạch máu nông, giãn dây chằng treo dương vật… đôi khi cũng tạo ra vẻ ngoài rất đáng sợ nhưng hướng xử trí lại khác nhau. Việc có cần phẫu thuật hay không phải do bác sĩ thăm khám và quyết định, không thể chỉ nhìn qua hình ảnh mà tự kết luận.
Các biểu hiện thường gặp là gì?
Người bệnh thường nghe hoặc cảm nhận thấy tiếng bụp hay tiếng rắc, tiếp theo là:
- Dương vật mất cương cứng ngay lập tức.
- Đau rõ rệt ở dương vật.
- Sưng to và bầm tím nhanh chóng, hình dạng bên ngoài có thể bị lệch vẹo hoặc sưng phồng tím sẫm giống quả cà tím.
Một số người còn thấy máu ở miệng sáo (lỗ tiểu), tiểu buốt đau, thậm chí không tiểu được. Những biểu hiện này gợi ý có thể đã tổn thương niệu đạo kèm theo và cần được đánh giá đồng thời; bạn có thể tham khảo thêm các bài viết về đái máu, bí tiểu và hẹp niệu đạo, nhưng trong tình huống cấp tính vẫn phải đi khám ngay chứ không nên ngồi nhà tự đối chiếu với bài viết.
Mức độ đau khác nhau ở mỗi người. Có người đau dữ dội, nhưng cũng có người sau một lúc thấy cơn đau dường như dịu bớt dù dương vật vẫn tiếp tục sưng nề và không thể cương lại được. Đau giảm bớt không có nghĩa là có thể tự theo dõi tại nhà.
Những trường hợp nào cần đi khám ngay lập tức?
Khi dương vật đang cương mà đột ngột chịu lực tác động, nghe hoặc cảm thấy tiếng rắc, sau đó xìu ngay kèm theo sưng đau hoặc bầm tím, cần đến khoa cấp cứu ngay lập tức để bác sĩ tiết niệu thăm khám.
Đặc biệt không được trì hoãn khi có các dấu hiệu sau:
- Có máu ở miệng sáo hoặc nước tiểu có máu (đái máu).
- Tiểu khó hoặc hoàn toàn không tiểu được (bí tiểu).
- Vùng sưng nề lan rộng nhanh chóng hoặc cơn đau tăng nặng rõ rệt.
- Dương vật biến dạng rõ sau chấn thương.
Trước khi đến bệnh viện, không được tự ý ấn nắn, xoa bóp mạnh, cũng không nên vì muốn “giảm sưng” mà cố chườm đá thật lâu làm chậm trễ việc đi khám. Việc có thể quan hệ tình dục lại hay cần kiêng cữ bao lâu cũng phải đợi sau khi bác sĩ thăm khám mới bàn tới, tuyệt đối không tự xử lý bằng mẹo dân gian hay thuốc tự mua.
Nếu dương vật cương cứng kéo dài không xìu xuống chứ không phải đột ngột mất cương, đó lại là một cấp cứu khác với hướng xử trí khác, có thể tham khảo bài viết về cương đau dương vật kéo dài (priapism). Cả hai tình trạng này đều không thể tự chịu đựng ở nhà.
Bác sĩ sẽ thăm khám như thế nào?
Trong đa số trường hợp, bác sĩ sẽ bước đầu nhận định dựa trên hoàn cảnh chấn thương và biểu hiện bên ngoài. Bác sĩ sẽ hỏi bạn bị thương khi nào, xảy ra ra sao, có nghe thấy tiếng rắc không, dương vật có xìu ngay lập tức không, cũng như khi đi tiểu có thấy máu hay gặp khó khăn gì không.
Nếu bệnh sử và khám lâm sàng đã rất điển hình, thường không cần chờ đợi chụp chiếu mà làm chậm trễ việc xử trí cần thiết. Nếu biểu hiện không điển hình, hoặc cần loại trừ các tổn thương mô mềm khác, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm hoặc chụp cộng hưởng từ (MRI) để hỗ trợ xác định vị trí tổn thương. Hình ảnh học chỉ mang tính bổ trợ, không thể thay thế đánh giá lâm sàng, và không phải ai cũng cần làm toàn bộ các xét nghiệm này.
Khi nghi ngờ có tổn thương niệu đạo, bác sĩ có thể đánh giá thêm đường tiểu, chẳng hạn như chụp niệu đạo ngược dòng hoặc nội soi. Việc có cần thực hiện hay không sẽ tùy thuộc vào tình trạng đái máu, khả năng đi tiểu và mức độ chấn thương tổng thể.
Có bắt buộc phải phẫu thuật không? Chỉ chườm đá thôi có được không?
Nếu xác định là rách bao trắng, bác sĩ thường sẽ trao đổi về việc sớm phẫu thuật khâu phục hồi chỗ rách, đồng thời xử trí tổn thương niệu đạo nếu có. Việc trì hoãn không điều trị sẽ dễ để lại rối loạn cương, cong dương vật hoặc các khó chịu khác về sau; tuy nhiên, phẫu thuật xong cũng không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ trở lại nguyên trạng như trước khi chấn thương. Bản thân cuộc mổ vẫn có những nguy cơ như chảy máu, nhiễm trùng, thay đổi cảm giác, cũng như ảnh hưởng đến hình dạng hoặc chức năng cương.
Nếu sau khi thăm khám, tổn thương giống với tụ máu nông, vỡ mạch máu nông hoặc các chấn thương khác không cần mổ, bác sĩ có thể đề nghị chăm sóc bảo tồn và theo dõi. Không thể đánh đồng trường hợp này với rách bao trắng thực sự. Dù vết bầm tím có lan rộng đến đâu, cũng không thể chỉ nhìn bên ngoài để quyết định có mổ hay không.
Sau mổ bao lâu có thể quan hệ tình dục trở lại, có cần đặt ống thông tiểu hay không và đặt trong bao lâu đều phụ thuộc vào mức độ tổn thương và nội dung phẫu thuật của từng người, không có một số ngày cố định áp dụng chung cho tất cả. Hãy tái khám theo hướng dẫn của nhân viên y tế; nếu xuất hiện đau dữ dội trở lại, đái máu rõ, bí tiểu, sốt hoặc vết mổ chảy dịch bất thường, cần liên hệ hoặc quay lại khám ngay.
Nên và không nên làm gì trong sinh hoạt?
Ngay khi bị chấn thương, ưu tiên hàng đầu là đi khám chứ không phải lên mạng tự đối chiếu triệu chứng.
Khi khám, hãy mô tả rõ cơ chế chấn thương: có nghe thấy âm thanh lạ không, dương vật có xìu ngay không, có đái máu hay tiểu khó không. Những chi tiết này thường hữu ích hơn nhiều so với việc tự đoán xem tình trạng “nặng hay nhẹ”.
Sau khi đã được xử trí, hãy nghỉ ngơi và chăm sóc vết thương theo hướng dẫn; trước khi có sự đồng ý của bác sĩ, không tự ý quan hệ tình dục hoặc thủ dâm trở lại, cũng không cố thử làm cương nhiều lần để kiểm tra chức năng. Tình trạng sưng nề và bầm tím có thể còn kéo dài một thời gian, điều đó không đồng nghĩa với việc điều trị thất bại, nhưng nếu có cơn đau dữ dội mới, rối loạn tiểu tiện hoặc tiết dịch bất thường thì vẫn phải báo ngay cho bác sĩ.
Không có thực phẩm chức năng hay đồ uống đặc biệt nào có thể “bồi bổ” cho lớp bao trắng đã rách tự lành lại. Cũng đừng coi việc chườm đá hay băng ép là cách có thể thay thế cho việc đi cấp cứu.
Câu hỏi thường gặp
Dương vật không có xương, tại sao lại bị gãy?
Từ gãy ở đây chỉ tình trạng rách lớp bao trắng bao bọc mô cương, chứ không phải gãy xương. Tên gọi này dễ gây hiểu lầm, nhưng không làm thay đổi bản chất là tình trạng cần được thăm khám khẩn trương.
Không nghe thấy tiếng rắc thì chắc chắn không phải gãy dương vật đúng không?
Không hẳn. Có người nhớ rõ tiếng rắc, nhưng có người chủ yếu nhớ cảm giác đau dữ dội, dương vật xìu ngay lập tức và sưng to. Việc có nghe thấy âm thanh hay không chỉ là một trong các dấu hiệu gợi ý, không thể dùng riêng lẻ để loại trừ.
Bầm tím rất nhiều thì có chắc chắn phải mổ không?
Không hẳn. Rách bao trắng thực sự thường cần đánh giá phẫu thuật; trong khi tổn thương mạch máu nông hoặc mô mềm khác đôi khi trông rất nghiêm trọng bên ngoài nhưng lại có thể điều trị không phẫu thuật. Việc có mổ hay không tùy thuộc vào kết quả thăm khám, không thể chỉ nhìn diện tích vết bầm mà quyết định.
Để vài ngày rồi mới đi khám thì có tự khỏi được không?
Không nên tự chờ đợi. Chậm trễ thăm khám có thể làm tăng nguy cơ rối loạn cương, cong dương vật hoặc các di chứng khác về sau; ngay cả khi kết luận cuối cùng không phải là gãy dương vật, bác sĩ vẫn cần loại trừ những tổn thương khác đòi hỏi phải xử trí. Khi xuất hiện các dấu hiệu cấp cứu nêu trên, cần đi khám ngay thay vì tính xem còn trì hoãn được bao lâu.
