หลายคนเข้าใจว่าองคชาตไม่มีกระดูก จึงไม่น่าจะหักได้ แต่ที่จริงแล้วคำว่าองคชาตหักในที่นี้ไม่ได้หมายถึงกระดูกหัก แต่หมายถึงเยื่อหุ้มขาวที่พยุงเนื้อเยื่อฟองน้ำขณะแข็งตัวเกิดการฉีกขาด
ภาวะนี้มักเกิดขึ้นระหว่างมีเพศสัมพันธ์ หรือเมื่อมีการดัดงอองคชาตที่กำลังแข็งตัวด้วยความรุนแรง โดยมักได้ยินหรือรู้สึกเหมือนมีเสียงดังเป๊าะหรือแกร๊ก จากนั้นองคชาตจะอ่อนตัวลงทันที ตามด้วยอาการปวด บวม และฟกช้ำ กรณีนี้ต้องรีบไปพบแพทย์โดยเร็ว การประคบเย็นแล้วรอดูอาการเอง หรือรอจนกว่าจะถึงเวลาคลินิกผู้ป่วยนอกเปิด ล้วนไม่เหมาะสม
ทำไมถึงเกิดขึ้นได้? ต่างจากภาวะองคชาตโค้งงออย่างไร?
ขณะแข็งตัว เยื่อหุ้มขาวจะถูกดันจนบางและตึงมาก หากมีแรงกระแทกหรือทำให้องคชาตพับงออย่างกะทันหัน เยื่อหุ้มขาวอาจฉีกขาด ทำให้เลือดซึมออกไปยังเนื้อเยื่อรอบข้าง จนมองดูเหมือนรอยฟกช้ำรุนแรง
สถานการณ์ที่พบบ่อย ได้แก่:
- ระหว่างมีเพศสัมพันธ์ องคชาตหลุดออกมาแล้วกระแทกเข้ากับร่างกายของอีกฝ่ายจนพับงออย่างรุนแรง
- การออกแรงดัดงอหรือกระแทกองคชาตที่กำลังแข็งตัว
- กรณีที่พบได้น้อยกว่า เช่น หกล้ม พลิกตัวทับ หรือมีแรงภายนอกอื่นๆ กระทำต่อองคชาตขณะแข็งตัว
ภาวะนี้ไม่เหมือนกับภาวะองคชาตโค้งงอที่เกิดขึ้นภายหลัง (Peyronie) ซึ่งค่อยๆ ก่อตัวขึ้น โดยภาวะหลังมักเกิดจากพังผืดหรือแผ่นแข็งที่ส่งผลต่อรูปลักษณ์และทิศทางการแข็งตัวในระยะยาว ส่วนองคชาตหักคือแผลฉีกขาดเฉียบพลันในขณะนั้น แม้บางคนที่องคชาตหักแล้วได้รับการดูแลไม่สมบูรณ์อาจเกิดอาการโค้งงอตามมาในภายหลังได้ แต่ก็ไม่สามารถเหมารวมว่าเป็นภาวะเดียวกันได้โดยตรง
นอกจากนี้ ไม่ใช่ทุกครั้งที่ได้ยินเสียงดังเป๊าะหรือมีรอยฟกช้ำจะเท่ากับเยื่อหุ้มขาวฉีกขาดเสมอไป ภาวะหลอดเลือดตื้นฉีกขาด หรือเอ็นยึดองคชาตบาดเจ็บ บางครั้งภายนอกก็ดูน่าตกใจมากเช่นกัน แต่แนวทางการรักษาต่างกัน การจะต้องผ่าตัดหรือไม่จึงต้องให้แพทย์เป็นผู้ประเมิน ไม่สามารถสรุปเองจากภาพถ่ายเพียงอย่างเดียว
จะมีอาการแสดงอย่างไรบ้าง?
มักได้ยินหรือรู้สึกเหมือนมีเสียงดังเป๊าะหรือแกร๊ก ตามด้วยอาการต่อไปนี้:
- การแข็งตัวหายไปทันที
- ปวดองคชาตอย่างชัดเจน
- บวมและฟกช้ำอย่างรวดเร็ว รูปลักษณ์อาจบิดเบี้ยวหรือบวมคล้ายมะเขือม่วง
บางคนอาจพบเลือดที่ปลายท่อปัสสาวะ ปัสสาวะแสบขัด หรือแม้แต่ปัสสาวะไม่ออก อาการเหล่านี้บ่งชี้ว่าอาจมีการบาดเจ็บของท่อปัสสาวะร่วมด้วยซึ่งต้องประเมินไปพร้อมกัน สามารถอ่านข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับปัสสาวะเป็นเลือด ปัสสาวะไม่ออก (ปัสสาวะคั่ง) และท่อปัสสาวะตีบได้ แต่ในขณะเกิดเหตุฉุกเฉินควรรีบไปพบแพทย์ก่อน ไม่ควรมัวเทียบอาการกับบทความอยู่ที่บ้าน
ระดับความปวดแตกต่างกันไปในแต่ละคน บางคนปวดรุนแรงมาก บางคนผ่านไปสักพักรู้สึกเหมือนอาการปวดลดลง แต่ยังคงบวมต่อเนื่องและไม่สามารถแข็งตัวได้อีก การที่อาการปวดทุเลาลงไม่ได้แปลว่าสามารถรอดูอาการเองได้
กรณีไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์ทันที?
หากองคชาตได้รับแรงกระทำกะทันหันขณะแข็งตัว แล้วได้ยินหรือรู้สึกถึงเสียงปริแตก ตามด้วยการอ่อนตัวลงทันที บวมปวด หรือฟกช้ำ ควรไปห้องฉุกเฉินทันทีเพื่อให้แพทย์เฉพาะทางระบบทางเดินปัสสาวะประเมิน
ยิ่งหากมีอาการต่อไปนี้ ยิ่งไม่ควรประวิงเวลา:
- มีเลือดออกที่ปลายท่อปัสสาวะ หรือปัสสาวะปนเลือด
- ปัสสาวะลำบาก หรือปัสสาวะไม่ออกเลย
- อาการบวมขยายวงกว้างอย่างรวดเร็ว หรือปวดรุนแรงขึ้นอย่างชัดเจน
- องคชาตผิดรูปอย่างชัดเจนหลังได้รับบาดเจ็บ
ก่อนพบแพทย์ ห้ามกดบีบหรือนวดคลึงอย่างรุนแรงด้วยตนเอง และไม่ควรฝืนประคบเย็นเป็นเวลานานเพื่อหวังให้ยุบบวมจนทำให้ไปพบแพทย์ช้าลง ส่วนเรื่องการมีเพศสัมพันธ์หรือการงดเว้นกิจกรรมทางเพศ ควรรอให้แพทย์ตรวจประเมินก่อน ไม่ควรใช้ยาผีบอกหรือซื้อยามารักษาเอง
แต่หากเป็นการแข็งตัวต่อเนื่องไม่ยอมอ่อนตัว แทนที่จะอ่อนตัวลงกะทันหัน นั่นเป็นภาวะฉุกเฉินอีกกลุ่มหนึ่งซึ่งมีแนวทางต่างกัน สามารถดูเพิ่มเติมได้ที่เรื่องภาวะองคชาตแข็งตัวค้าง (priapism) ซึ่งทั้งสองภาวะไม่ควรฝืนทนอยู่ที่บ้าน
แพทย์จะตรวจประเมินอย่างไร?
โดยส่วนใหญ่ แพทย์จะประเมินเบื้องต้นจากประวัติการบาดเจ็บและลักษณะภายนอก โดยจะซักถามว่าบาดเจ็บเมื่อไรและอย่างไร ได้ยินเสียงปริแตกหรือไม่ การแข็งตัวหายไปทันทีไหม รวมถึงมีเลือดออกเวลาปัสสาวะหรือปัสสาวะลำบากหรือไม่
หากประวัติและผลการตรวจร่างกายสอดคล้องกันอย่างชัดเจน มักไม่จำเป็นต้องรอการตรวจภาพถ่ายทางรังสีจนทำให้การรักษาที่จำเป็นล่าช้า แต่หากอาการไม่ตรงไปตรงมา หรือต้องตัดภาวะบาดเจ็บของเนื้อเยื่ออ่อนส่วนอื่นออกไป แพทย์อาจพิจารณาตรวจอัลตราซาวนด์หรือเอ็มอาร์ไอ (MRI) เพื่อช่วยระบุตำแหน่ง ทั้งนี้ ภาพถ่ายเป็นเพียงเครื่องมือเสริม ไม่สามารถทดแทนการประเมินทางคลินิกได้ และไม่ใช่ทุกคนที่ต้องตรวจครบทุกวิธี
เมื่อสงสัยว่าท่อปัสสาวะอาจบาดเจ็บ แพทย์อาจประเมินท่อปัสสาวะเพิ่มเติม เช่น การฉีดสีตรวจท่อปัสสาวะแบบย้อนกลับ หรือการส่องกล้องตรวจ ซึ่งความจำเป็นในการตรวจจะพิจารณาจากอาการปัสสาวะเป็นเลือด ลักษณะการขับถ่ายปัสสาวะ และความรุนแรงของบาดแผลโดยรวม
ต้องผ่าตัดเสมอไปไหม? ประคบเย็นอย่างเดียวได้หรือเปล่า?
หากยืนยันว่าเป็นภาวะเยื่อหุ้มขาวฉีกขาด โดยทั่วไปแพทย์จะปรึกษาเรื่องการผ่าตัดซ่อมแซมรอยฉีกขาดโดยเร็ว และดูแลการบาดเจ็บของท่อปัสสาวะไปพร้อมกันหากจำเป็น การปล่อยทิ้งไว้ไม่รักษาจะทำให้มีโอกาสเกิดภาวะแข็งตัวยาก องคชาตโค้งงอ หรืออาการผิดปกติอื่นๆ ตามมาได้ง่ายขึ้น อย่างไรก็ตาม การผ่าตัดก็ไม่ได้รับประกันว่าจะกลับไปเป็นเหมือนก่อนบาดเจ็บได้ และการผ่าตัดเองยังมีความเสี่ยง เช่น เลือดออก การติดเชื้อ การรับความรู้สึกเปลี่ยนไป รวมถึงผลกระทบต่อรูปลักษณ์หรือสมรรถภาพการแข็งตัว
หากประเมินแล้วพบว่ามีลักษณะคล้ายรอยช้ำตื้น หลอดเลือดฉีกขาด หรือการบาดเจ็บอื่นที่ไม่ต้องผ่าตัด แพทย์อาจแนะนำการดูแลแบบประคับประคองและนัดติดตามอาการ ซึ่งไม่สามารถนำมาปะปนกับภาวะเยื่อหุ้มขาวฉีกขาดที่แท้จริงได้ ต่อให้ฟกช้ำมากเพียงใด ก็ไม่สามารถตัดสินใจเรื่องการผ่าตัดจากลักษณะภายนอกเพียงอย่างเดียว
ส่วนระยะเวลาหลังผ่าตัดว่าจะกลับมามีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อไร ต้องใส่สายสวนปัสสาวะหรือไม่ และใส่นานแค่ไหน ล้วนขึ้นอยู่กับความรุนแรงของการบาดเจ็บและรายละเอียดการผ่าตัดของแต่ละบุคคล ไม่มีจำนวนวันที่ตายตัวสำหรับทุกคน จึงควรมาตรวจตามนัดของทีมแพทย์ และหากมีอาการปวดรุนแรงซ้ำ ปัสสาวะเป็นเลือดชัดเจน ปัสสาวะไม่ออก มีไข้ หรือแผลมีของเหลวซึมผิดปกติ ควรรีบติดต่อโรงพยาบาลหรือกลับมาพบแพทย์โดยเร็ว
ในชีวิตประจำวันควรทำและไม่ควรทำอะไรบ้าง?
เมื่อได้รับบาดเจ็บ สิ่งแรกที่ต้องทำคือไปพบแพทย์ ไม่ใช่การค้นหาข้อมูลในอินเทอร์เน็ตเพื่อเทียบอาการก่อน
เมื่อพบแพทย์ ควรเล่าลักษณะการบาดเจ็บให้ชัดเจนว่า ได้ยินเสียงหรือไม่ การแข็งตัวหายไปทันทีไหม มีปัสสาวะเป็นเลือดหรือปัสสาวะลำบากหรือเปล่า รายละเอียดเหล่านี้มักเป็นประโยชน์มากกว่าการคาดเดาเอาเองว่าอาการรุนแรงหรือไม่
หลังได้รับการรักษา ควรพักผ่อนและดูแลแผลตามคำแนะนำ ก่อนที่แพทย์จะอนุญาต ไม่ควรกลับไปมีเพศสัมพันธ์หรือช่วยตัวเอง และไม่ควรพยายามกระตุ้นให้แข็งตัวซ้ำๆ เพื่อทดสอบการใช้งาน อาการบวมและฟกช้ำอาจยังอยู่ต่อเนื่องไปอีกสักระยะ ซึ่งไม่ได้แปลว่าการฟื้นตัวล้มเหลว แต่หากมีอาการปวดรุนแรงขึ้นใหม่ มีปัญหาในการปัสสาวะ หรือมีสิ่งคัดหลั่งผิดปกติ ต้องแจ้งให้แพทย์ทราบ
ไม่มีผลิตภัณฑ์เสริมอาหารหรือเครื่องดื่มชนิดใดที่สามารถซ่อมแซมเยื่อหุ้มขาวที่ฉีกขาดไปแล้วให้กลับคืนมาได้ และไม่ควรใช้การประคบเย็นหรือการพันผ้ารัดแทนการไปตรวจฉุกเฉิน
คำถามที่พบบ่อย
องคชาตไม่มีกระดูก แล้วจะหักได้อย่างไร?
คำว่าหักในที่นี้ หมายถึงเยื่อหุ้มขาวที่หุ้มเนื้อเยื่อแข็งตัวเกิดการฉีกขาด ไม่ใช่กระดูกหัก แม้ชื่อเรียกอาจทำให้เข้าใจผิดได้ง่าย แต่ก็ยังเป็นภาวะที่ต้องได้รับการประเมินโดยเร็ว
ถ้าไม่ได้ยินเสียงดังเป๊าะ แปลว่าไม่ใช่องคชาตหักแน่นอนใช่ไหม?
ไม่เสมอไป บางคนจำเสียงปริแตกได้ชัดเจน แต่บางคนจำได้แค่อาการปวดรุนแรง อ่อนตัวลงทันที และบวม การได้ยินเสียงหรือไม่เป็นเพียงข้อมูลส่วนหนึ่ง ใช้ตัดโรคนี้ออกอย่างเดียวไม่ได้
ถ้าฟกช้ำมาก แปลว่าต้องผ่าตัดเสมอไปไหม?
ไม่เสมอไป หากเยื่อหุ้มขาวฉีกขาดจริงมักต้องประเมินเพื่อผ่าตัด แต่ถ้าเป็นหลอดเลือดตื้นๆ หรือเนื้อเยื่ออ่อนส่วนอื่นบาดเจ็บ บางครั้งภายนอกอาจดูน่าตกใจมากแต่อาจดูแลแบบไม่ผ่าตัดได้ การตัดสินใจผ่าตัดจึงขึ้นอยู่กับผลการตรวจ ไม่สามารถดูแค่ขนาดรอยช้ำอย่างเดียว
รอดูอาการอีกสองสามวันค่อยไปหาหมอ จะหายเองได้ไหม?
ไม่แนะนำให้รอดูอาการเอง การประเมินล่าช้าอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะแข็งตัวยาก องคชาตโค้งงอ หรือผลกระทบตามมาอื่นๆ และถึงแม้สุดท้ายจะตรวจพบว่าไม่ได้หัก ก็ยังต้องให้แพทย์ช่วยตัดภาวะบาดเจ็บอื่นที่ต้องรักษาออกไป เมื่อมีอาการฉุกเฉินตามที่กล่าวมา ควรรีบไปพบแพทย์ทันที ไม่ควรรอนับเวลาว่าประวิงได้อีกนานแค่ไหน
