Sùi mào gà có tên y khoa là u nhú nhọn. Thường do virus HPV nguy cơ thấp và mọc quanh bộ phận sinh dục hoặc hậu môn.
Đường lây chính là tiếp xúc tình dục và da-niêm mạc. Không tự đốt hay bôi chất ăn mòn. Cần bác sĩ tiết niệu xem trước khi xử trí.
Điểm chính: Thường liên quan HPV type 6 và 11. Thời gian ủ bệnh có thể vài tuần đến vài tháng. Nốt mềm, dạng súp lơ hoặc dẹt có thể giống tổn thương khác. Có thể dùng thuốc bôi, đông lạnh, đốt điện, laser hoặc cắt, và có thể mọc lại. Bao cao su giảm một phần nguy cơ. Vaccine có thể được bàn.
Sùi mào gà là gì và liên quan HPV thế nào?
Đây là tổn thương lành tính dạng mụn cóc trên da hoặc niêm mạc. Nguyên nhân thường gặp là HPV nguy cơ thấp, nhất là type 6 và 11.
HPV nguy cơ cao được nói nhiều hơn với ung thư cổ tử cung, hậu môn, dương vật hoặc hầu họng. Có sùi không có nghĩa là đã có ung thư.
Type vaccine, độ tuổi và số mũi được giải thích tại vắc xin HPV
Sùi mào gà lây như thế nào?
Virus thường vào qua vết xước nhỏ trên da hoặc niêm mạc. Quan hệ đường âm đạo, hậu môn, miệng, hoặc tay chạm tổn thương rồi chạm niêm mạc khác, đều có thể lây. Nguy cơ thường thấp hơn khi một bạn tình và cao hơn khi nhiều bạn tình.
Thời gian trước khi thấy tổn thương không cố định. Có người vài tuần, có người vài tháng. Không thấy sùi không chứng minh là không có virus, và cũng không luôn truy được một lần tiếp xúc.
Khi mang thai, tổn thương lớn ở âm hộ hoặc đường sinh cần sản khoa cùng đánh giá. Không phải ai có sùi cũng phải mổ lấy thai.
Sùi mào gà có thể trông như thế nào?
Thường màu da, hồng hoặc nâu xám, mềm, dạng súp lơ, mào gà hoặc dẹt. Ở nam có thể ở bao quy đầu, quy đầu, rãnh quy đầu, lỗ niệu đạo hoặc quanh hậu môn. Ở nữ có thể ở âm hộ, cửa âm đạo hoặc quanh hậu môn. Miệng ít gặp hơn nhưng vẫn có thể.
Có thể ngứa, chảy máu khi cọ, tăng dịch, hoặc gần như không cảm giác. Hạt ngọc dương vật, tuyến bã lệch chỗ, u mềm lây hoặc thịt thừa có thể nhìn giống và cần khám.
Nốt cứng, loét, màu không đều hoặc to nhanh không nên tự cho là sùi. Nên đi khám sớm.
Sùi mào gà được xử trí ra sao?
Bác sĩ thường nhìn trước. Đôi khi bôi axit acetic hoặc lấy một mẩu mô. Không có một cách phù hợp mọi kích thước, vị trí và số lượng.
Vùng nhỏ có thể dùng thuốc bôi hoặc đông lạnh tại phòng khám. Vùng rộng, nhiều nốt, ở lỗ niệu đạo hoặc trong hậu môn, hoặc thuốc ít tác dụng, có thể bàn đốt điện, laser hoặc cắt. Đau, chăm sóc vết, nhiễm trùng, sẹo hoặc hẹp đều có thể xảy ra, nhất là gần niệu đạo hoặc hậu môn.
Xử trí lấy đi nốt nhìn thấy. Không nên kỳ vọng một lần xóa hết virus. Một số nghiên cứu ghi nhận sùi mọc lại, và mức độ khác nhau nhiều.
Sùi không thay kiểm tra nhiễm trùng khác. Dịch bất thường, loét hoặc quan hệ không bao có thể được bàn cùng thuốc dự phòng HIV
| Cách | Thường bàn khi | Giới hạn cần biết |
|---|---|---|
| Thuốc bôi | Ít tổn thương, vị trí bôi được | Kích ứng hoặc trầy da; nhiều thuốc không dùng khi mang thai |
| Đông lạnh | Vùng nhỏ làm được tại phòng khám | Đau, phỏng nước hoặc đổi màu; thường phải làm lại |
| Đốt điện, laser hoặc cắt | Vùng rộng, vị trí khó, hoặc thuốc ít tác dụng | Có thể cần gây tê, chảy máu, nhiễm trùng và sẹo |
| Theo dõi | Vài nốt rất nhỏ mà bác sĩ chọn theo dõi | Có thể tăng hoặc lây cho bạn tình |
Cắt rồi có mọc lại không?
Có thể. Miễn dịch, nốt nhỏ chưa xử trí và tiếp xúc da sau đó đều ảnh hưởng. Hút thuốc, suy giảm miễn dịch hoặc nhiều tổn thương thường làm khả năng tái phát cao hơn.
Nốt mới cần khám lại. Không dùng lại thuốc cũ, chất ăn mòn, cao dán hoặc laser thẩm mỹ lên vùng sinh dục.
Bạn tình có nốt tương tự cũng nên được khám. Người không triệu chứng không mặc định cần thủ thuật xâm lấn.
Làm sao giảm khả năng lây?
Dùng bao cao su suốt cuộc quan hệ giảm một phần tiếp xúc dịch và niêm mạc. Da ngoài bao vẫn có thể mang virus, nên bao không phải hàng rào đầy đủ.
Vaccine HPV có vai trò phòng type chưa mắc. Có thể phù hợp mọi giới, kể cả một số người đã có sùi. Thời điểm cần bác sĩ tư vấn.
Khi còn tổn thương hoặc vết vừa xử trí, tránh quan hệ cọ vào chỗ đó và làm theo hướng dẫn chăm sóc. Khăn và đồ lót riêng là đủ. Không cần khử trùng cả nhà quá mức.
Thường lây qua tiếp xúc tình dục hoặc da-niêm mạc, nên được bàn trong nhóm này. Đôi khi có tiếp xúc gần khác. Mô tả trên mạng không phân biệt được.
Không hẳn. Thời gian ủ có thể vài tháng và nốt nhỏ dễ bỏ sót. Sau tiếp xúc có nguy cơ hoặc bạn tình đã được chẩn đoán, nên khám trực tiếp.
Không. Bao giảm một phần nguy cơ, nhưng virus có thể ở da không được che. Vẫn nên dùng và có thể bàn vaccine HPV.
Không chắc. Xử trí lấy nốt nhìn thấy. Virus có thể còn ở mô gần đó. Nốt mới nên khám lại, không tự bôi thuốc.
Tăng nhanh, đau hoặc chảy máu, khó tiểu, sốt, hoặc phát hiện khi mang thai cần được đánh giá sớm. Không dùng chất ăn mòn.
Gợi ý từ bác sĩ tiết niệu
- Nốt ở bộ phận sinh dục hoặc quanh hậu môn có thể là sùi hoặc tổn thương da khác. Ảnh không đủ để kết luận.
- Thuốc bôi, đông lạnh, đốt điện, laser và cắt đều có giới hạn và khả năng mọc lại.
- Bao cao su giảm một phần nguy cơ nhưng không che hết tiếp xúc da. Vaccine HPV có thể bàn với mọi giới.
- Mọc nhanh, đau, chảy máu, sốt hoặc lo nhiễm trùng khác nên khám. Không dùng hóa chất ăn mòn.
Nốt nhìn thấy có thể được xử trí, nhưng virus chưa chắc hết ngay và sùi có thể mọc lại. Bác sĩ tiết niệu cần khám trước khi sắp xét nghiệm hay tái khám.
