มีบุตรยากในผู้ชาย สาเหตุและการตรวจ

เมื่อพยายามมีบุตรมาระยะหนึ่งแต่ยังไม่มีข่าวดี หลายคนมักนึกถึงฝ่ายหญิงก่อน แต่ในความเป็นจริง สาเหตุของภาวะมีบุตรยากอาจอยู่ที่ฝ่ายชาย ฝ่ายหญิง หรือทั้งสองฝ่าย และปัจจัยจากฝ่ายชายคิดเป็นสัดส่วนไม่น้อย จึงควรให้ทั้งคู่ได้รับการประเมินไปพร้อมกัน

ภาวะมีบุตรยากในผู้ชายมักไม่มีอาการชัดเจน หลายคนทราบเมื่อตรวจน้ำอสุจิแล้วพบว่าจำนวนอสุจิน้อย เคลื่อนไหวไม่ดี หรือรูปร่างผิดปกติ บางคนกังวลเรื่องความสามารถในการมีบุตรเพราะคลำพบก้อนที่ถุงอัณฑะ ปวดอัณฑะ หรือเคยผ่าตัดหรือติดเชื้อที่อัณฑะมาก่อน

บทความนี้เน้นที่ฝ่ายชาย สรุปสาเหตุที่พบบ่อย การตรวจน้ำอสุจิ การประเมินที่ศัลยแพทย์ระบบปัสสาวะอาจจัดให้ และสถานการณ์ที่ควรไปพบแพทย์เร็วขึ้น หากมีอาการบวมหรือมีก้อนที่ถุงอัณฑะร่วมด้วย สามารถอ่านบทความถุงอัณฑะบวมเพิ่มเติมได้

สรุปสำคัญ:สาเหตุของภาวะมีบุตรยากอาจอยู่ที่ฝ่ายชาย ฝ่ายหญิง หรือทั้งสองฝ่าย ในฝ่ายชายพบความผิดปกติของคุณภาพน้ำอสุจิได้บ่อย แต่ก็มีไม่น้อยที่หาสาเหตุไม่พบ หลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ ปัญหาที่อัณฑะ การติดเชื้อ การหลั่งน้ำอสุจิลำบาก ความผิดปกติของฮอร์โมน การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ ความอ้วน และยาบางชนิด อาจมีผลต่ออสุจิ แนะนำให้ประเมินพร้อมกันทั้งคู่ โดยฝ่ายชายมักเริ่มจากการตรวจน้ำอสุจิ หากมีประวัติผ่าตัดหรือโรคของอัณฑะ มีก้อนหรือปวดที่ถุงอัณฑะ ควรไปพบแพทย์เร็วขึ้น

ภาวะมีบุตรยากในผู้ชายคืออะไร อสุจิน้อยแปลว่ามีบุตรยากหรือไม่

โดยทั่วไป เมื่อคู่สมรสมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ภายในระยะเวลาหนึ่ง จึงจะประเมินว่าเป็นภาวะมีบุตรยากหรือไม่ ภาวะมีบุตรยากในผู้ชายหมายถึงปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับฝ่ายชาย ที่พบบ่อยคือคุณภาพน้ำอสุจิผิดปกติ เช่น จำนวนอสุจิน้อย เคลื่อนไหวไม่ดี หรือรูปร่างผิดปกติ

อสุจิน้อย ยังมีโอกาสตั้งครรภ์เองหรือไม่

เป็นไปได้ จำนวนอสุจิที่น้อยอาจทำให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น แต่ยังมีโอกาสตั้งครรภ์เองได้ และการตรวจน้ำอสุจิไม่ได้ดูแค่จำนวน แต่ดูการเคลื่อนไหวและรูปร่างด้วย ผลต้องให้แพทย์แปลร่วมกับสภาพของฝ่ายหญิง ไม่ควรตัดสินเองจากตัวเลขเพียงค่าเดียว

---

สาเหตุที่พบบ่อยของภาวะมีบุตรยากในผู้ชายมีอะไรบ้าง

ความผิดปกติของคุณภาพน้ำอสุจิเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อย อาจแสดงออกเป็นจำนวนอสุจิน้อยหรือไม่มีเลย เคลื่อนไหวไม่ดี หรือรูปร่างผิดปกติ ผู้ที่น้ำอสุจิผิดปกติจำนวนมากหาสาเหตุที่ชัดเจนไม่พบ

อัณฑะทำหน้าที่ผลิตและเก็บอสุจิ เมื่ออัณฑะได้รับความเสียหายจึงอาจกระทบคุณภาพน้ำอสุจิ สาเหตุ เช่น การติดเชื้อที่อัณฑะ เนื้องอก การผ่าตัด การบาดเจ็บ หรือปัญหาแต่กำเนิด เช่น ภาวะอัณฑะไม่ลงถุง อีกปัจจัยที่พบบ่อยคือหลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ ซึ่งหลอดเลือดดำในถุงอัณฑะขยายตัวอาจทำให้อุณหภูมิของอัณฑะสูงขึ้นและสัมพันธ์กับคุณภาพน้ำอสุจิที่ลดลง ดูเพิ่มเติมที่ อาการและการวินิจฉัยหลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ และ ข้อบ่งชี้การผ่าตัดหลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ

ความผิดปกติของการหลั่งน้ำอสุจิ เช่น หลั่งยากหรือน้ำอสุจิออกไม่ได้ ก็อาจกระทบการตั้งครรภ์ การเคยติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ เช่น โรคหนองใน หรือหนองในเทียม อาจทำให้ทางเดินระบบสืบพันธุ์อักเสบหรืออุดตันได้ ผู้ที่เคยทำหมันชายจะไม่มีอสุจิในน้ำอสุจิ และแม้จะผ่าตัดแก้หมันภายหลังก็ไม่อาจแน่ใจว่าจะสำเร็จ

ความผิดปกติของฮอร์โมน (เช่น เทสโทสเตอโรนต่ำ) ก็อาจกระทบการสร้างอสุจิ ดูเพิ่มเติมที่บทความเทสโทสเตอโรนต่ำ นอกจากนี้ ยาบางชนิด (รวมถึงเคมีบำบัดและการใช้สเตียรอยด์สังเคราะห์ในทางที่ผิดเป็นเวลานาน) การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์มาก ความอ้วน และการสัมผัสสารเคมีบางชนิดจากการทำงาน อาจกระทบคุณภาพน้ำอสุจิ และบางสาเหตุอาจดีขึ้นเมื่อปรับเปลี่ยน

ใส่กางเกงในหลวมช่วยได้จริงหรือ

อุณหภูมิของถุงอัณฑะที่สูงขึ้นสัมพันธ์กับคุณภาพน้ำอสุจิที่ลดลง จึงมักแนะนำให้หลีกเลี่ยงการนั่งนาน การแช่น้ำร้อนนาน หรือการสวมเสื้อผ้าที่รัดเกินไป แต่การใส่กางเกงในหลวมจะเพิ่มความสามารถในการมีบุตรได้จริงหรือไม่ ยังไม่ชัดเจน การหาสาเหตุและรับการประเมินสำคัญกว่าพฤติกรรมเดียว

สาเหตุที่เป็นไปได้	ลักษณะที่พบบ่อย	แนวทางการประเมินที่อาจใช้
คุณภาพน้ำอสุจิผิดปกติ (ไม่ทราบสาเหตุ)	มักไม่มีอาการ ทราบจากการตรวจ	ตรวจน้ำอสุจิ และตรวจซ้ำเมื่อจำเป็น
หลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ	ถุงอัณฑะหนักตึง คลำพบเส้นเลือดคดเคี้ยว หรืออาจไม่มีอาการ	คลำตรวจ อัลตราซาวนด์ถุงอัณฑะ
ปัญหาที่อัณฑะ (ติดเชื้อ บาดเจ็บ อัณฑะไม่ลงถุง เนื้องอก หลังผ่าตัด)	ปวดอัณฑะ มีก้อน ขนาดเล็กลง หรือมีประวัติที่เกี่ยวข้อง	คลำตรวจ อัลตราซาวนด์ถุงอัณฑะ ตรวจเลือด
ความผิดปกติของการหลั่งน้ำอสุจิ	หลั่งยาก หรือหลั่งแล้วไม่มีน้ำอสุจิออก	ซักประวัติ ตรวจปัสสาวะและตรวจอื่น ๆ เมื่อจำเป็น
ความผิดปกติของฮอร์โมน	ความต้องการทางเพศลดลง อ่อนเพลีย หรืออาจไม่มีอาการ	ตรวจเลือดดูฮอร์โมน
ผลจากพฤติกรรมและยา	สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ อ้วน หรือใช้ยาที่อาจกระทบอสุจิ	ทบทวนพฤติกรรมและยา ปรึกษาแพทย์เรื่องการปรับเปลี่ยน

---

ภาวะมีบุตรยากในผู้ชายต้องตรวจอะไรบ้าง

แพทย์จะซักถามระยะเวลาที่พยายามมีบุตร ชีวิตทางเพศ การเคยมีบุตรหรือไม่ ประวัติโรคและการผ่าตัด ประวัติโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ยาที่ใช้ และพฤติกรรม เช่น การสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ และสภาพแวดล้อมในการทำงาน จากนั้นตรวจถุงอัณฑะและอัณฑะ

การตรวจน้ำอสุจิ

การตรวจน้ำอสุจิมักเป็นการตรวจแรก ๆ เพื่อประเมินความสามารถในการมีบุตรของผู้ชาย โดยดูปริมาณน้ำอสุจิ จำนวนอสุจิ การเคลื่อนไหว และรูปร่าง ก่อนเก็บตัวอย่างมักให้งดการหลั่งน้ำอสุจิระยะหนึ่ง เก็บตามคำแนะนำของหน่วยตรวจ และส่งตรวจโดยเร็ว ผลจะน่าเชื่อถือมากขึ้น

หากผลครั้งแรกผิดปกติ มักตรวจซ้ำหลังเว้นระยะหนึ่งเพื่อดูว่าผลคงที่หรือไม่ แล้วจึงตัดสินใจว่าต้องตรวจเพิ่มเติมหรือไม่

การตรวจเพิ่มเติม

หากน้ำอสุจิยังผิดปกติต่อเนื่อง แพทย์อาจให้ตรวจเลือดดูฮอร์โมน อัลตราซาวนด์ถุงอัณฑะ หรือตรวจปัสสาวะ เพื่อหาสาเหตุ และอาจตรวจอื่น ๆ เพิ่มเมื่อจำเป็น

รายการตรวจ	วัตถุประสงค์หลัก	ข้อจำกัดที่อาจมี
ซักประวัติและตรวจร่างกาย	ทำความเข้าใจประวัติและพฤติกรรม และตรวจถุงอัณฑะและอัณฑะ	ไม่ได้พบสาเหตุโดยตรงเสมอไป
ตรวจน้ำอสุจิ	ประเมินปริมาณ จำนวนอสุจิ การเคลื่อนไหว และรูปร่าง	ผลครั้งเดียวได้รับผลจากระยะงดและวิธีเก็บ ต้องตรวจซ้ำเพื่อยืนยัน
อัลตราซาวนด์ถุงอัณฑะ	ดูอัณฑะ หลอดเก็บอสุจิ และหลอดเลือดดำขอด	แพทย์ต้องแปลผลร่วมกับอาการ
ตรวจเลือดดูฮอร์โมน	ประเมินว่ามีความผิดปกติของฮอร์โมนหรือไม่	เลือกรายการตามอาการและผลน้ำอสุจิ
ตรวจปัสสาวะ	แยกการติดเชื้อหรือปัญหาเกี่ยวกับการปัสสาวะ	ใช้แทนการตรวจน้ำอสุจิไม่ได้

---

ดูแลและจัดการภาวะมีบุตรยากในผู้ชายอย่างไร

วิธีจัดการขึ้นอยู่กับสาเหตุ หากพบสาเหตุที่จัดการได้ เช่น การติดเชื้อหรือหลอดเลือดดำขอดที่ถุงอัณฑะ แพทย์จะปรึกษาทางเลือกการรักษาตามผลการประเมิน หากเกี่ยวข้องกับยาหรือพฤติกรรม ก็จะปรึกษาวิธีปรับเปลี่ยน บางกรณีอาจส่งต่อไปยังแพทย์เฉพาะทางด้านการเจริญพันธุ์ เพื่อพิจารณาเทคนิคช่วยการเจริญพันธุ์ เช่น การผสมเทียมหรือเด็กหลอดแก้ว

ระหว่างที่พยายามมีบุตร แนะนำให้มีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอ และไปพบแพทย์เพื่อประเมินร่วมกับคู่ ไม่ควรซื้ออาหารเสริมหรือผลิตภัณฑ์ที่ไม่ทราบแหล่งที่มาด้วยตนเอง และควรปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ผลิตภัณฑ์ใด ๆ

การดูแลในชีวิตประจำวัน คือ ออกกำลังกายสม่ำเสมอ กินอาหารสมดุล ควบคุมน้ำหนัก เลิกบุหรี่ ลดการดื่มแอลกอฮอล์ หลีกเลี่ยงยาที่ไม่ทราบแหล่งที่มา และสังเกตว่าที่ทำงานมีการสัมผัสสารเคมีหรือไม่

ยังไม่ตั้งครรภ์นานเท่าใดผู้ชายจึงควรไปตรวจ

แนะนำให้ทั้งคู่ประเมินพร้อมกัน โดยทั่วไปควรพบแพทย์เมื่อพยายามมีบุตรอย่างสม่ำเสมอครบหนึ่งปีแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ แต่หากฝ่ายหญิงอายุมาก หรือฝ่ายชายมีประวัติผ่าตัดอัณฑะ ติดเชื้อ หรือรักษามะเร็ง ก็ไปพบแพทย์ได้เร็วกว่านั้นโดยไม่ต้องรอครบหนึ่งปี

---

เมื่อใดควรไปพบแพทย์เร็วขึ้น

การประเมินภาวะมีบุตรยากต้องใช้เวลา หากมีสถานการณ์ต่อไปนี้ ไม่ต้องรอครบหนึ่งปีก่อนไปพบแพทย์:

ฝ่ายหญิงอายุมาก หรือทราบแล้วว่าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งอาจมีปัญหาด้านการเจริญพันธุ์

ฝ่ายชายมีประวัติบาดเจ็บ ผ่าตัด ติดเชื้อที่อัณฑะ อัณฑะไม่ลงถุง หรือรักษามะเร็ง

คลำพบก้อนที่ถุงอัณฑะ อัณฑะโตขึ้น แข็งขึ้น หรือเล็กลง หรือปวดหรือไม่สบายที่ถุงอัณฑะต่อเนื่อง: ควรไปตรวจโดยเร็ว

มีปัญหาในชีวิตทางเพศ เช่น แข็งตัวยากหรือหลั่งน้ำอสุจิยาก

เคยติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ หรือสงสัยว่ามีการอักเสบของทางเดินระบบสืบพันธุ์

เอกสารอ้างอิงทางการแพทย์

• NHS: Low sperm count
• NHS: Causes of infertility
• NHS: Diagnosis of infertility
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Semen analysis
• MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine): Infertility